Maak je dak klimaatrobuust

Door klimaatverandering kunnen we in onze regionen steeds vaker zware wolkbreuken verwachten, afgewisseld met langere droogteperiodes. In de steden zorgt de hevige regenval al snel voor overstromingen, omdat de riolering het water niet allemaal tegelijk kan afvoeren en omdat steden veel meer verhard zijn dan het platteland (en het water dus niet opgenomen kan worden door de grond).

PAKT, een dakboerderij in Antwerpen

Ik berichtte al over een ‘slim dak’ dat een puzzelstukje van de oplossing wil zijn. Maar er zijn nog manieren om via het dak je aan te passen aan de klimaatverandering. Belangrijk is dat je nadenkt over hemelwaterbeheer, hittebestrijding en biodiversiteit.

Stad Antwerpen lanceert daarom een oproep. 4 daken van minstens 100m² krijgen ondersteuning – zowel qua expertise als financieel – om binnen 2 jaar klimaatrobuust te worden.

Een moestuin en zithoek op het dak, ergens in Antwerpen.

De klimaatrobuuste maatregelen mag je combineren met andere dakfuncties, zoals recreatie, energieopwekking, natuur of regenwaterbeheer. Zo kan er geëxperimenteerd worden met:

  • innoverende combinaties van groen- en energiedaken
  • het inrichten van natuurlijke habitats
  • nieuwe technieken zoals zonneluifels die energie opwekken
  • wateropvang op het dak voor bewatering van de daktuin, groene schaduwelementen en windschermen

Zo jammer dat ons plat dak te klein is om mee te doen! Je mag je trouwens wel samen met buren opgeven, op voorwaarde dat de daken met elkaar in verbinding  staan. Inspiratie nodig?

Klik voor de oproep en het inschrijvingsformulier.

Advertenties

Het slimste dak van ’t stad

Of je nu gelooft dat de mens de oorzaak is van de klimaatverandering of niet, je kunt er niet omheen dat het klimaat verandert. Dus moeten we doen wat wij als mens het beste kunnen doen: ons aanpassen. Klimaatrobuust zijn. Dat betekent in onze regionen dat we weerbaar moeten zijn voor hevigere onweders en langere droogteperiodes.

In onze tuin pas ik me al min of meer onbewust aan, door de borders groter te maken en het (betegelde) terras kleiner en door planten die veel water nodig hebben (onze hortensia) te vervangen door planten die droge periodes beter overbruggen zoals ijzerhard (verbena bonariensis).

Omdat in steden de buitenruimte beperkt en meestal verhard is, zoekt men naar creatieve manieren om straten, buurten en wijken klimaatrobuust te maken. En zo kom je al snel op het dak terecht.

De 3 testdaken op een rijtje

In Amsterdam, Rotterdam en Antwerpen startte men bijna tegelijkertijd een experiment met ‘slimme daken’. Begin deze week bezocht ik zo’n slim dak in Antwerpen. Daar test KU Leuven 3 soorten groene daken. De daken zijn opgebouwd uit een substraatlaag tussen de 6 en 20 cm waarop planten groeien met daaronder een filter waarlangs het regenwater in de wateropslag terechtkomt.

Een doorsnede van de verschillende lagen.

Deze daken vangen regenwater op waarmee de planten worden geïrrigeerd (via een capillair systeem met wieken). Maar wat is er nu juist zo ‘slim’ aan? De technologie die erachter zit (of moet komen).

Bedoeling is dat slimme daken de riolering helpen ontlasten bij zware onweders die soms overstromingen veroorzaken. Door rekening te houden met de weersvoorspellingen zal het dak water gecontroleerd afvoeren: voor het onweer om voldoende plaats te maken voor de zware regenval en na het onweer, wanneer de rioleringen niet meer overbelast zijn.

Zo’n dak is ook heel goed voor de biodiversiteit.

Fancy! Natuurlijk red je met 1 slim dak de wereld of zelfs je straat niet. Pas wanneer er voldoende daken in dezelfde buurt dit systeem toepassen, kan je er overstromingen in de stad mee voorkomen. De onderzoekers hadden heel optimistisch berekend dat er 750.000m² plat dak beschikbaar is in het historische centrum van Antwerpen. Helaas moeten de daken het gewicht aankunnen van het platte dak. Ook de investeringskost voor zo’n dak is niet mals.

Maar ook zonder de achterliggende technologie kan je een dak klimaatrobuust maken. Stad Antwerpen lanceert daarvoor een bijzondere oproep. Maar lieve lezers, dat is voor een volgend blogbericht.

Het Laatste Huis

Tijdens de Ecotuindagen van Velt het afgelopen weekend bezocht ik drie tuinen: een privé tuin, een kruidentuin van een herboriste en een volkstuinencomplex. Het verslag van de stadstuin van Dirk kan je hier lezen en over de kruidentuin van Veerle hier. Rest mij nog het volkstuinencomplex in Mechelen.

Volkstuinencomplex op de grens met Zemst

Het Laatste Huis is geen slecht gekozen naam voor het domein dat nog net in Mechelen ligt. In theorie dan, want de omgeving is allerminst stedelijk te noemen. De hoeve stamt uit het gezegende jaar 1700 en was lange tijd zowel een landbouw- als veeteeltbedrijf. Nu is de grond opgedeeld in volkstuinen waar mensen ecologisch tuinieren of zelfs full blown permacultuur gaan.

Zomers tuinplezier

Voor de rondleiding op het terrein waren we te laat, en eerlijk gezegd ook niet meer in de stemming. Het geïmproviseerde terras onder de bomen trok ons op dat moment meer aan. Terwijl ons zoontje zich amuseerde met de volksspelen en vooral met een grote emmer water, aten wij aardbeien uit de tuin.

Op ontdekkingstocht in de tuin.

Nadien ondernamen we nog op eigen houtje een excursie op het domein. Toch wel heerlijk om zo’n tuin door de ogen van een tweejarige te bekijken. De gevallen (onrijpe) appeltjes blijken plots schatten die mama goed moet bewaren. Met de konijnen worden hele gesprekken aangeknoopt. En eindelijk eens een gelegenheid om te tonen hoe aardbeien groeien (nee, dit jaar heb ik ze niet zelf in de tuin staan…)

Er valt wel een en ander te ontdekken.

Je kan verjaardagsfeestjes vieren op het terrein en het blotevoetenpad ontdekken. Meer info via Theoslachmuylders@hotmail.com of 015 41 66 06 (ze zijn websiteloos).

Een medicinale kruidentuin

Tijdens de Ecotuindagen van Velt het afgelopen weekend bezocht ik drie tuinen: een privé tuin, een kruidentuin van een herboriste en een volkstuinencomplex. Het verslag van de stadstuin van Dirk kan je hier lezen. Nu vertel ik graag over mijn bezoek aan de kruidentuin van Veerle, aan de rand van Vilvoorde, naast velden, paardenweien en de iets minder idyllische E19.

Wild en weelderig, precies zoals ik mijn tuinen graag heb.

In de kruidentuin Helianthus komt de lijfspreuk van veel ecologische tuiniers tot leven: onkruid bestaat niet. Onkruid is eigenlijk een plant die op een plaats staat waar je dat liever niet hebt. Zo sprak Veerle met veel liefde over heermoes en zevenblad, planten die menig tuiniers tot wanhoop drijven.

Zelfs distels zijn eetbaar (al zijn ze niet allemaal lekker)

Veerle’s tip: eet ze op! Van gedroogde heermoes zet je thee of laat je meekoken in de soep. De plant zit tjokvol mineralen en is goed tegen gewrichtspijn en reumaklachten. Van zevenblad maak je smakelijke pesto en de geurige bloemen zet je in een vaas.

Een prachtig stukje fauna op een venkelplant.

Toen Veerle met de tuin begon, was ze net afgestudeerd als herboriste. Elke plant kreeg zijn plekje in de tuin en het naambordje maakte het plaatje compleet. Maar planten gaan en staan waar ze willen, aldus Veerle. Vijftien jaar later zijn de borders een prachtig samenspel van alle mogelijke planten.

Planten communiceren met elkaar, aldus Veerle.

In een border staan deze planten bijvoorbeeld broederlijk naast elkaar: kaardenbol, helleborus, vingerhoedskruid, akelei, citroenmelisse, venkel… Allemaal planten die er spontaan zijn opgekomen. Het enige wat Veerle doet, is sommige verstikkende planten in toom houden, zoals hagewinde.

Veerle toont smalle weegbree.

Volgens Veerle zijn er trouwens 2 planten die zowel mensen als dieren als vaste waarde in hun dieet moeten opnemen: paardenbloem en smalle weegbree. Je kan beide planten in de salade doen. Smalle weegbree is bijvoorbeeld ontstekingswerend en goed voor de huid.

Note to self: ik moet dringend ook eens wat guitige beelden voor onze tuin vinden.

Met andere planten moet je wat voorzichtiger zijn. Iedereen weet dat je niet te veel salie mag eten, maar ook met peterselie moet je vanwege de apiole* oppassen, zeker wanneer je zwanger bent. Salie is net als de absintalsem wel een geweldig nuttige plant in de border, omdat het thionehoudend* is en daarmee andere planten gezond houdt.

Eenjarige bloemen zaait Veerle bij, maar het gros van de tuin bestaat uit vaste planten of planten die zichzelf uitzaaien.

(*Deze termen zijn voor mij verder ook Chinees, want eerlijk gezegd was chemie mijn slechtste vak op school vroeger.)

In deze tuin met meer dan 200 medicinale planten zijn er regelmatig workshops en je kan altijd langskomen op afspraak. Kijk op de website voor meer informatie.

Van fabriek tot stadstuin

Tijdens de Ecotuindagen van Velt het afgelopen weekend bezocht ik drie tuinen: een privé tuin, een kruidentuin van een herboriste en een volkstuinencomplex. Het verslag van de kruidentuin en de volkstuinen volgen. Eerst neem ik jullie graag mee naar de tuin van Dirk en zijn familie.

De tuin waar het allemaal begon, ook al kreeg deze doorheen de jaren een metamorfose.

Het bijzondere aan deze tuin is dat het eigenlijk bestaat uit 3 tuinen. Het begon met de tuin die bij hun huis hoorde. Toen kochten ze het vervallen fabrieksgebouw dat aan hun tuin grensde. Achter ‘de groene poort’ zoals het gebouw in de stad bekend stond, werden ooit kleurstoffen voor voeding gemaakt en wereldwijd verkocht.

Een deel van de fabriek moesten ze slopen van de stad. Daar staan nu onder andere deze strelitzia’s (links) en rozenstruiken.

Na 50 jaar leegstand, kocht het gezin het magazijn. Een deel van het gebouw lieten ze staan en doet nu dienst als ‘tuinhuis’ (het grootste dat ik ooit gezien heb), opslagruimte en speelplek voor de kleinkinderen op regenachtige dagen. De rest van het domein werd moes- en siertuin.

En dat doen ze heel goed. Zeker voor iemand die oorspronkelijk zijn gewassen bespoot ‘tegen de beestjes’, zoals hij geleerd had. Alleen moest hij steeds meer spuiten, omdat de beestjes resistent bleken te zijn. Toen zijn zoon Velt, de Vereniging voor Ecologisch Tuinieren, leerde kennen, sprong hij mee op de kar. Zolang zijn zoon de theorie uitpluist, wil Dirk de uitvoering gerust op zich nemen.

Ondertussen is Dirk een Velt’er in hart en nieren.

Om de schade van beestjes binnen de perken te houden, werken ze nu onder andere met barrières, zoals netten rond de bessen, en met brandnetelgier (een aftreksel van brandnetels) dat bladluizen verjaagt. Amstel blijkt proefondervindelijk het beste bier te zijn om in de slakkenval te gebruiken.

In het derde deel van de tuin staat onder andere een serre met tomatenplanten. Tip: zet de ramenhendels aan de buitenkant!

Maar de beestjes worden ook omarmd. In sommige hoekjes in de tuin liggen composthoopjes die nuttige dieren aantrekken die voor een gezonde bodem zorgen. Slakkenschade aan bepaalde planten wordt oogluikend toegestaan, zolang de planten er niet te hard onder lijden.

Ook 2 konijnen en 2 kippen hebben een plekje in de tuin.

En doet een plant het niet goed, geeft Dirk hem niet meteen op, maar zoekt hij een betere plek in de tuin. Zo heeft hij al veel planten zien herleven.

Ook slim gezien: bij de aanleg van de tuinen werden 3 grote ondergrondse regenputten gebouwd. Zo moeten ze nooit beroep doen op regenwater, zelfs niet bij de aanhoudende droogte van een aantal jaar geleden.

Het is een beetje apart, zo’n tuin in 3 delen, maar dat maakt dat er veel leuke hoekjes zijn en altijd wat nieuws om naar te kijken.

Onze stadstuin in 5 beelden – juni 2018

Japanse wijnbes: een prikplant maar zo’n lekkere besjes!

Binnenkort kunnen we ons weer beu eten aan frambozen.

De campanula kan het dit jaar bijzonder goed vinden met de sedum. #plantenliefde

De vroege aardappels gaan goed in deze zakken! Ik schreef er een aantal jaar geleden al eens deze diy over.

Een wild hoekje met onder andere korenbloem, lavendel en citroenmelisse.

Meer foto’s zien? Op Instagram plaats ik bijna dagelijks groene foto’s van onze tuin en ver daarbuiten.

Bioboerderij in een garage

Plezant om mensen te leren kennen die vol groene plannen zitten! Het is ondertussen bijna een jaar geleden dat ik Joachim alias de Mosman voor het eerst ontmoette.

Joachim beheerde toen de Mosfabriek, een uit de hand gelopen hobby. In een verwaarloosde serrecomplex kweekte hij mossen. Helaas moest hij kort daarna het domein verlaten, omdat er gebouwd zou worden. De zoektocht naar een nieuwe locatie loopt nog…

Joachim gaat de boer op met zijn oogst.

Maar ondertussen heeft de Mosman niet stilgezeten. Hij werkte mee aan onderzoek van Universiteit Antwerpen over de effecten van mos op de luchtkwaliteit en startte een nieuw project op: een paddenstoelenkwekerij!

In een garagebox in Deurne (Antwerpen) kweekt Joachim nu zwammen en paddenstoelen. Pad en Stoel is een CSA-boerderij. Dat betekent dat ze op ecologische manier aan landbouw doen en dat klanten vooraf een oogstaandeel betalen. In ruil daarvoor krijgen ze 2-wekelijks een pakket met 3 verschillende soorten zwammen en paddenstoelen.

Hoe schattig is dit?

De mos- en champignonman lanceert nu een Growfunding om zijn boerderij een vliegende start te geven. Voor 15 euro koop je bijvoorbeeld een kit om zelf zwammen te kweken. Voor 40 euro krijg je een eikenstam geënt met shiitakebroed waarvan je 4 tot 6 jaar lang vluchten kan oogsten.

Of je kan een abonnement aanschaffen. Voor 64 euro krijg je bijvoorbeeld een half jaar lang elke 2 weken 300 gram paddenstoelen.

Er zijn 3 soorten abonnementen.

Pad en Stoel opent binnenkort zelfs een extra kwekerij in Gent. Om het risico op een slechte oogst te verspreiden en om ook in Gent mensen lokaal te bedienen.

Zo tof allemaal. Ik ben benieuwd naar de toekomstige projecten van deze groene ondernemer!

(alle foto’s: (c) Joachim Sohie)

De leukste parken in Antwerpen

Mannekes, het wordt tropisch dit weekend. In Antwerpen zouden de temperaturen naar 29°C stijgen. Ga je, net als wij, niet naar zee? Dan kan ik je misschien plezier doen met een overzicht van de leukste parken in onze stad.

Het grootste

OLT

Zalige zomeravonden in het openluchttheater (c) Francois

Met een oppervlakte van 132 ha is het Rivierenhof veruit het grootste park in de stad. Er is van alles te doen en te zien: een kinderboerderij, een verkeerstuin, speeltuinen, sportvelden, wandel-, loop- en fietspaden… Je kan iets drinken op het terras van het kasteel, met zicht op een grote vijver of door een van de zes collectietuinen struinen.

In de zomer zijn de concerten in het Openluchttheater (OLT) een aanrader. Tip: op vrijdag mag je gratis binnen!

Het lekkerste

Ook in Park Den Brandt staat een kasteel. Maar de echte attractie van dit park vind ik de pluktuin. De pluktuin is het hele jaar door toegankelijk voor het publiek en is open van zonsopgang tot zonsondergang. De beste periode voor een bezoek is tussen juli en september wanneer je er volop kersen, appels en pruimen kan plukken.

Het cultureelste

Het Zotte Geweld van Rik Wouters

Het Middelheimpark is eigenlijk een openluchtmuseum. De gratis beeldentuin is elke dag open, behalve maandag. Je vindt er meer dan 400 beeldhouwwerken van 1900 tot nu, onder andere van Rodin, Permeke, Ai Weiwei en Panamarenko. Mijn persoonlijke favoriet blijft toch het immer vrolijke ‘Zotte geweld’ van Rik Wouters.

Het natste

De trekpleister van het Boekenbergpark is zonder twijfel de ecologische zwemvijver. Planten zuiveren het water zodat er geen chemicaliën nodig zijn in het 73m lange bad. Er is ook een klein speelbad met een diepte van 50cm en een grote ligweide.

Op zonnige weekend- en vakantiedagen kan het er wel erg druk zijn. Dan mogen er elk kwartier 150 zwemmers het water. Na 15 minuten moet iedereen eruit en is het de beurt aan de volgende groep. Zwemmen is er gratis, maar neem wel 2 euro mee voor de lockers.

Het natuurlijkste

De landschap in de Hobokense Polder is heel afwisselend.

Is het een park of een bos? De Hobokense Polder is in ieder geval het grootste natuurgebied in Antwerpen. Meer dan 500 verschillende planten en 360 verschillende paddenstoelen vinden hier hun thuis. In de late lente stelen orchideeën de show en tussen het gras kan je de bos- en de bijenorchis ontdekken. Of je komt tijdens je wandeling misschien wel enkele gallowayrunderen of konikpaarden tegen.

Toch blijft Park Spoor Noord met stip op 1 mijn persoonlijke favoriet. Het heeft alles wat een park voor mij moet hebben: speeltuinen voor grote en kleine kinderen, wandel- en fietspaden, picknickweides… En vooral: het ligt praktisch voor mijn deur!

In de lente en zomer vind je me op warme dagen samen met mijn zoontje in of rond de fonteinen of een ijsje etend op het terras van de zomerbar. Sportievere parkgangers halen hun hartje op in het skatepark of op een van de sportweides.

Ook leuk zijn het Hof van Leysen (klein maar fijn), Mastvest (met zijn prachtige bruggen uit 1930) en Te Boelaerpark (plezante nieuwe speeltuin met waterhoekje).

Of je nu verkoeling zoekt onder de bomen, in het water of juist gaat zonnekloppen in het gras, ik hoop dat je je amuseert!

Heb jij een favoriet park in Antwerpen?

Ecotuindagen 2018

Naar jaarlijkse traditie ga ik het eerste weekend van juni weer rondneuzen in enkele stadstuinen. ‘Inspiratie opdoen’ zoals dat in de boekskes heet, maar eigenlijk komt het neer op mij schaamteloos vergapen aan weelderige bloemenborders en ecologische moestuintips ontfutselen van ervaren tuiniers.

Uit de lijst van deelnemende tuiniers – meer dan 250 tuinen doen dit jaar mee, een record – maakte ik alvast een shortlist:

  • Je kan zondag 3 juni tussen 10 en 16 uur een fietslus volgen langs 5 samentuinen in Deurne. De route haal je af in een van de deelnemende samentuinen, bijvoorbeeld Drakenhof (Grensstraat ingang tegenover Mortselsesteenweg 48). Meer details.
  • De geweldig gezellige en kindvriendelijke bostuin uit Sint-Niklaas doet dit jaar ook weer mee. Meer details.
  • De onder tuinbloggers beroemde Fruitberg is ook van de partij. Meer details.
  • Opvallend hoeveel Nederlandse tuinen er dit jaar mee doen. In Amsterdam bijvoorbeeld of Den Haag.
  • In Lier kan je naar een zelfplukbloemenweide.
  • In Vilvoorde ligt er een medicinale kruidtuin die volgens de permacultuurprincipes groeit.
  • Kinderen gaan volgens mij veel plezier hebben op deze plek in Mechelen, met blotevoetenpad en kinderanimatie.

Dit zijn alvast meer tuinen dan ik zelf zal kunnen bezoeken, helaas.

Stel zelf je lijstje samen via de lijst van deelnemende tuiniers op de website van Velt. Veel plezier!

 

Groene barok op het plein

Op het De Coninckplein verrijst een indrukwekkende houten constructie. Is het een plek om muziek te maken? Kan je er koken? Mag je er spelen? Ja, ja en ja, antwoordt Santi, een van de drijvende krachten achter het Spaanse kunstenaarscollectief Recetas Urbanas, op de vragen die hij van buurtbewoners krijgt.

Santi aan het werk

Nauwelijks drie weken geleden streek het kunstenaarscollectief neer in Antwerpen Noord. Op vraag van het Middelheimmuseum en de Antwerpse groendienst bouwen ze er een sculptuur ter ere van het Barokjaar. Volgens barokke traditie werkt Recetas Urbanas met triomfbogen om de stad mooier te maken. Op vraag van de Groendienst krijgen de zelfgemaakte plantenbakken een hoofdrol in het ontwerp.

De bloembakken moet uiteindelijk op het dak komen.

Recetas Urbanas bestaat uit een architect-activisten of activistische architecten die graag met het concept ‘publieke ruimte’ spelen. Als je eens 25 minuten tijd hebt, raad ik je deze reportage aan. Daarna kan je, zoals ik vandaag, naar het De Coninckplein om een beetje starstruck kennis te maken met Santi en de rest van het team.

Santi (rechts) legt uit hoe ze te werk gaan.

Met een guitig lachje legde Santi uit dat het ontwerp tijdens het bouwen regelmatig veranderd doordat er nieuwe ideeën bovenkomen en omstandigheden wisselen. ‘Het proces is prachtig, het eindresultaat lelijk’, aldus Santi. ‘Maar iedereen heeft wel een lelijke vriend waarmee je veel plezier kan maken.’

Onder ons: als dit een lelijke vriend is, ben ik benieuwd naar zijn knappe vrienden.

In het huidige plan zullen de bogen twee zijden van het plein omzomen. Plantenbakken met onder andere afrikaantjes, bieslook en munt worden op het dak gehesen.

Plantenbakken met kruiden en tagetes (afrikaantjes).

Begin juli moet het hele bouwwerk klaar zijn. Eind september, wanneer het project afloopt, krijgt het werk – of toch hopelijk delen ervan – een nieuwe bestemming op een schoolplein, buurtmoestuin…

Ook zin om mee te helpen? Meer info vind je op deze Facebookpagina.