Bananen en papaja uit Moorsel

Afgelopen weekend kon je weer binnengluren bij 200 ecologische tuinen in België en Nederland tijdens de Ecotuindagen van Velt. Met man en kind bezocht ik twee leuke initiatieven: een tropische tuin mét zwemvijver in Moorsel (Aalst) en een bostuin in Sint-Niklaas. Vandaag deel ik graag het verslagje van ons bezoek aan de tropisch tuin.

Ik ben al een tijdje fan van Mier vzw. Hun projecten zijn altijd origineel en doordrongen van permacultuur. Vorig jaar zag ik ze bijvoorbeeld in actie bij de opstart van een daktuin voor de scouts, compleet met gesjord aquaduct en vijver. Geniaal.

Toen ik hoorde dat ze sinds oktober aan de slag waren in een oude rozenkwekerij in Moorsel, een landelijke deelgemeente van Aalst, moest en zou ik een kijkje gaan nemen. Een meevaller dus dat ze meededen aan de Ecotuindagen van Velt!

Het jonge voedselbos in Moorsel.

In de Warme Meente, zoals de tuin heet, werkt Mier vzw samen met buurtbewoners aan een overdekt voedselbos vol tropische planten. Afgelopen maanden konden ze al hun eerste abrikozen oogsten – hoe geweldig is dat?

Tropische planten in de Warme Meente

De serre wordt ’s winters niet verwarmd, zodat de temperaturen tegen het vriespunt aanleunen. In de zomer lopen de temperaturen hoog op. Daarom kiest men voor exotische planten uit gebieden als Marokko of de Andes, waar je koude winters en hete zomers hebt. Denk aan zoethout, papaja, banaan, gember, perzik…

De tuinierders maken wel gebruik van het oorspronkelijke watersysteem: een sproei-installatie. Om het bewateren efficiënter te maken – een stokpaardje van de permacultuur – hebben ze gootjes gegraven en legden ze een subtropische zwemvijver aan – hoe geweldig is dat? (bis)

Tussen de bananenplant en aardbeienplanten loopt een gootje voor betere bewatering.

De zwemvijver van 12 meter lang en 4 meter breed en op sommige plaatsen 2 meter diep, met kinderbadje, heeft meerdere functies. In de winter vormt het een warmtebuffer, in de zomer als het snikheet is in de serre kan men er een verfrissende duik nemen. Uiteraard groeien er ook planten in het water zoals bladpeper, papyrus en waterkastanjes.

De geweldige zwemvijver is een paradijs voor de buurtkinderen.

Het hoeft verder geen betoog dat ik geweldig fan ben van het project. Ik ben benieuwd hoe het voedselbos de komende jaren zal veranderen en groeien.

Betalen voor plantgoed of een drankje doe je met faluns. Zo steun je ook meteen het project.

Ga trouwens gerust zelf een keer kijken! De tuin is regelmatig open op donderdag tussen 10 en 13 uur en zaterdag tussen 14 en 17 uur. Je kan er vaak plantgoed kopen of een sapje/pintje (schrappen wat niet past) drinken. Zo steun je meteen ook de tuin.

De Warme Meente, Keimolenstraat 5, 9310 Aalst.

Blindentuin in Hof van Leysen

De buurtbewoners van het Hof van Leysen, een sympathiek park in Antwerpen, nemen sinds september vorig jaar de verwaarloosde blindentuin onder handen. Ik ging een kijkje nemen, nieuwsgierig naar het werk dat er tot nu toe verzet is.

De blindentuin is nu een samentuin voor de buurt

De blindentuin werd eind jaren zeventig aangelegd door de provincie Antwerpen. Het concept was op zich goed: een tuin in hoge bakken met metalen leuningen waarmee blinden en slechtzienden zich konden laten leiden. Er stond (en staat) zelfs een plattegrond in braille. In de tuin groeiden vooral planten die lekker geurden of fijn aanvoelden.

Het oude infobord in braille staat er nog.

De locatie was ook niet zo slecht gekozen: aan de overkant van het park ligt een instituut voor vrouwen met een visuele handicap. Zij kunnen er al meer dan 40 jaar terecht voor opleidingen en woonondersteuning.

Toch raakte de blindentuin al snel in verval. De provincie was heel enthousiast toen buurtbewoners vorig jaar besloten om de tuin aan te pakken. Met de steun van de burgerbegroting en de provincie vernieuwden vrijwilligers uit de buurt de vermolmde moestuinbakken en plantten ze bessenstruiken, kruiden, bloemen en groenten.

Ongeveer de helft van de bakken moest vernieuwd worden.

De grootste uitdaging voor de samentuin is naar eigen zeggen de spelende kinderen in het park. Naast de tuin ligt een speeltuin en de kinderen rennen ook graag tussen de moestuinbakken. Dat is natuurlijk nog niet zo erg, vervelender is dat ze soms ook in de bakken klauteren, planten vertrappelen en ze kaal plukken. Om dit tegen te gaan, maken enkele kinderen pictogrammen om op te hangen in de tuin en staat er een infobord voor de ouders.

Vrijwilligers voor de samentuin zijn nog steeds welkom. Via deze facebookpagina blijf je op de hoogte van werkdagen in de tuin. De tuiniers plannen daarnaast ook activiteiten zoals een picknick of een filmavond over ecologie voor de buurt.

Weer een mooie aanwinst voor de buurt!

Onze stadstuin in april

Het is al een hele tijd geleden dat ik jullie nog een blik gunde in onze stadstuin. Bij deze!

Het meest genieten we op dit moment van onze blauwe regen. Nog nooit had onze klimplant zo veel bloemen. De geur alleen al vind ik heerlijk.

De geranium staat weer prachtig en lokt heel wat hommels en bijtjes.

De hosta’s hebben de slakken min of meer overleefd en ook de campanula kleurt de tuin frisgroen. De eerste meiklokjes laten hun schattige witte bloemen zien.

Daarentegen hebben de blauwe druifjes hun beste periode achter de rug. Het is fijn dat deze plant de tuin zo mooi blauw kleurt in het vroege voorjaar en de bijen ervan kunnen eten wanneer er verder nog weinig nectar te vinden is. Van de andere kant weet ik niet goed wat doen na de bloeiperiode, wanneer de planten er wat mistroostig bij staan. Iemand een tip?

In onze moestuinbak staan voorlopig twee kleine plantjes: een bloemkool en een broccoli. De slakken zijn ook hier gepasseerd, maar de schade valt al bij al nog mee. Verder probeer ik de moed bij elkaar te rapen om er dit seizoen nog iets van te maken, want de moestuinbak is nu vooral een kattenbak. Niet zo motiverend…

Wordt vervolgd…

Bewaren

Wilde planten eten

Nathalie van LesOdettes toont hoe vogelmuur eruit ziet.

Vorige week trok ik op wildplukwandeling in Antwerpen met Nathalie van LesOdettes. De vraag die dan op ieders lippen brandt: is dat niet vies met al die honden in de stad? Nathalies antwoord: ‘Mensen vergeten dat vossen en vogels ook op de groenten in het veld kakken.’ En met een aantal tips in het achterhoofd lijkt dit nogal mee te vallen:

  • Pluk niet te dicht bij een gevel of paaltje of een andere plek waarvan je vermoedt dat honden het aantrekkelijk vinden
  • In het bos is het belangrijk dat je plukt vanaf kniehoogte. Daaronder is er kans op de vossenziekte (vossenlintworm)
  • Was je oogst met water met daarin een scheutje azijn en spoel na

Waarom je dan toch aan het wildplukken moet? Niets moet natuurlijk, maar je leert weer heel nieuwe smaken kennen. Die citroenachtige slash etherische smaak van de douglasspar bijvoorbeeld. Nog nooit eerder geproefd en dus ook wat moeilijk te omschrijven.

Je kan de naalden en de dennenappels gebruiken om je gerechten op smaak te brengen.

Ook goed om te weten: wilde planten zijn nooit gecultiveerd en hebben daardoor nog heel veel voedingsstoffen. Anders dan de groenten uit de winkel maar ook uit eigen moestuin zijn ze nooit geselecteerd op kleur of vorm. Meteen ook een reden om het gebruik van wilde planten te doseren. Brandnetels werken bijvoorbeeld heel bloedzuiverend. Gezond, maar grote dosissen veroorzaken soms acne.

Een salade met onder andere look zonder look en daslook.

Wilde planten gebruik je dus best met mate. Bijvoorbeeld door wat madeliefjes te verwerken in een salade, kleine veldkers in de soep te draaien of om pesto te maken van dovenetel.

Houd je aan deze wildplukregels, zodat iedereen ervan kan genieten:

  • Pluk alleen voor eigen gebruik
  • Pluk niet meer dan 1/3de van de populatie
  • Laat de wortels van de planten staan
  • Vraag vooraf toestemming aan de eigenaar als je op privé gebied plukt

Mijn persoonlijke ontdekking was vogelmuur, een klein, onnozel plantje dat verrassend lekker smaakt naar verse erwtjes. Ook heel lekker is daslook, al was dat voor mij geen nieuwe kennismaking. Ik heb zelf wat daslook in mijn tuin staan en weet nu in Antwerpen waar je ze in het wild kan plukken (kuch Boelaertpark kuch).

Bloemblaadjes van seringen zijn lekker met opgeklopt eiwit en bloemsuiker

De wildplukwandeling doet je helemaal anders naar de stad kijken: in de tuin van de kerk staan bijvoorbeeld madeliefjes voor je salade en een appelboom waarvan je de bloesems ook kan eten. In een bloembak op iemands vensterbank komt wat klaverzuring piepen tussen de aangeplante kruiden. De palmkool in een moestuinbak van een samentuin was doorgeschoten, zodat we van de bloemetjes konden proeven.

Ik ga zeker wat vaker wildplukken. De eetbare bloemen zijn ideaal om gerechten te pimpen en ik neem me voor om dit jaar af en toe eens ‘onkruidpesto’ te maken. Gezond en lekker!

Tuin van gangsta gardener bedreigd

’s Werelds bekendste gangsta gardener moet zijn levenswerk stopzetten. Ron Finley werd beroemd door zijn inspirerende TED talk over zijn guerrillatuinen in Los Angeles. Finley woont naar eigen zeggen in een ‘voedselgevangenis’. In zijn wijk, South Central, zijn verse groenten en fruit schaars goed voor de buurtbewoners. Hij begon daarom te moestuinieren in ‘verloren ruimtes’: wegbermen, verwaarloosde bouwgrond en slecht onderhouden parken.

Ron Finley vertelt gepassioneerd over zijn guerrilla gardening.

Zelf zag hij het moestuinieren als een manier om de buurt mooier te maken en de lokale bevolking kennis te laten maken met gezond voedsel. Belangrijk in een buurt waar drive-throughs meer slachtoffers maken dan drive-by’s. (Finley staat bekend om zijn sappige quotes)

Voor zijn guerrillatuinen kreeg hij regelmatig boetes totdat de gemeente uiteindelijk de regels veranderde en tuinieren op stadsgrond onder bepaalde voorwaarden legaal maakte. Maar nu staat Finley voor zijn grootste uitdaging tot nu toe.

Een guerrilla garden van Finley in een wegberm.

Helaas voor Finley is de buurt de laatste jaren aantrekkelijk geworden voor de middenklasse en dus ook projectontwikkelaars. Gentrificatie heet zoiets. Heel zuur voor de lokale bewoners die al jaren smeekten om investeringen vanuit de stad om hun wijk leefbaarder te maken. Nu er overal hippe koffiebars opduiken, mag een van de mooiste projecten voor de buurt oprotten.

In Finleys tuin groeien bananenbomen, courgettes, tomaten en bessenstruiken.

Het stuk grond dat hij sinds 2010 huurde en omtoverde tot een groen paradijs is namelijk onlangs verkocht. De nieuwe eigenaars willen erop bouwen. Als Finley zijn tuin wil redden, moet hij tegen volgende week met 500.000 dollar over de brug komen. Goede deal voor de projectontwikkelaars die zelf $379.003 neertelden voor de grond.

Finley geeft zich vooralsnog niet gewonnen. Zijn Go fund me-campagne bracht tot dusver iets meer dan 390.000 dollar op. Het begint erom te spannen dus…

Update 8 april: Na meer dan twee maanden campagnevoeren heeft Finley zijn doel bereikt. Hij gaat nu met de hulp van advocaten bekijken of hij de grond kan kopen.

Bewaren

Inheemse plantenmarkt 2017

Natuurpunt organiseert voor de derde keer een inheemse plantenmarkt in Antwerpen. Nieuw vanaf dit jaar is dat je er ook autochtoon plantengoed kan kopen.

Het verschil? Soorten kunnen dan wel inheems zijn (dus van nature in onze streek voorkomen) maar het plantmateriaal dat je van zo’n soort in de winkel koopt kan afkomstig zijn van een andere streek in de wereld (bijvoorbeeld een Vlier die men in de Kaukasus is gaan halen). Deze planten zijn dan evengoed niet aangepast aan onze lokale omstandigheden.

Autochtone planten daarentegen groeien hier al duizenden jaren en zijn daardoor aangepast aan de lokale bodem- en klimaatcondities.

De bloemen en bladeren van daslook zijn heel lekker in een salade (en je ademt stinkt niet achteraf, ha!)

Wilde asperge, daslook, tongvaren, wilde cichorei…Met een keuze uit zo’n 80 soorten is de plantenmarkt een echte aanrader. Als je voor 31 maart besteld, krijg je 10% korting.

Praktisch:

Inheemse plantenmarkt Antwerpen op 30 april van 10u tot 17u, op het plein aan de Kloosterstraat en Goedehoopstraat, 2000 Antwerpen. Planten bestellen en meer informatie via www.wilderisbeter.be.

Experimenteren op het dak

Vorig jaar interviewde ik stadsboer Bram Stessel over zijn nieuwe project op het dak van een oude industriële site in hartje Antwerpen, vlakbij het Groen Kwartier. Sinds begin vorig jaar experimenteert hij er met moestuinieren op strobalen.

strobaal-daktuin2-c-bie-van-giel

De keuze voor strobalen was niet toevallig. Omdat het dak niet overal verstevigd is, moest Bram op zoek naar alternatieven voor de moestuinbak. Strobalen wegen de helft minder dan een traditionele moestuinbak. Extra handig dat je bij een strobaal zowel groenten boven als langs de zijkant kan kweken. Een enorme plaatsbesparing!

Het afgelopen jaar experimenteerde Bram met bemesting en verschillende gewassen. Hij testte  zo’n vijftig groentevariëteiten: van roze aardappelen over paarse bonen tot amarantkoren. Hij merkte bijvoorbeeld dat vooral koolplanten het goed doen aan de zijkant van de balen, omdat ze iets minder zon nodig hebben.

De meeste planten deden het ondanks de hevige regenval afgelopen voorjaar toch goed. Dat komt omdat strobalen goed draineren. Handig bij Belgische zomers, maar bij droog weer moet je wel veel water geven.  Op het dak is er sowieso meer wind en zon waardoor de balen nog sneller uitdrogen.

strobaal-daktuin-c-bie-van-giel

De teelt op strobalen is in het begin heel intensief. Via toevoeging van stikstof breng je het composteerproces in de strobaal op gang. De temperaturen in de strobaal lopen op tot 40°C. Eens de temperatuur weer daalt, is het stro klaar voor de moestuin.

Als stikstof gebruikt Bram onder andere koffievliesjes, een afvalproduct dat hij ophaalt bij de Antwerpse koffiebranderij St Michel. De koffieresten houden voeding vast en helpen bij het composteren. Uit recent onderzoek blijkt ook dat het helpt om insecten te weren.

De meeste gewassen kweekt Bram op in de serre op het dak. Alleen wanneer hij met gewassen werkt waarvan je de zaailingen niet kan verplanten (wortels bijvoorbeeld) zaait hij de zaden in de compostlaag bovenop de strobaal.

Na een jaar experimenteren start Bram nu met de tweede fase van zijn dakakker: workshops organiseren en buurtbewoners betrekken. Op 7 maart is er een eerste infomoment voor toekomstige dakboeren. Volgende week zaterdag kan je er een workshop volgen over telen op strobalen. Om op de hoogte te blijven van het interessante aanbod, kan je de Facebookpagina van PAKT volgen.

Voedselbos en bijenweide De Soetewey

In mijn vorige blogpost had ik het nog over samentuinen die, ondanks dat ze een meerwaarde voor de buurt zijn, toch verdwijnen wanneer de eigenaar van de grond er andere plannen mee heeft. In de praktijk durft dat wel neerkomen op groen versus geld.

Ook Robin heeft dat aan den lijve ondervonden. Ik leerde hem twee jaar geleden kennen toen hij nog bezig was in De Vergeten Peer, een stuk braakliggend terrein in Wilrijk (Antwerpen) dat hij, samen met vrienden, had omgetoverd tot een prachtige zorgtuin. (Een verslagje over mijn bezoek aan deze geweldige tuin kan je hier lezen)

Robin in de zorgtuin in Wilrijk

Robin in de zorgtuin in Wilrijk

Van begin af aan wist hij dat het verhaal er eindig was. Robin bleef zoeken naar een nieuwe locatie.

Ik ben heel blij te horen dat zijn zoektocht ten einde is! Robin heeft een nieuwe stek gevonden in Wilrijk waar hij een voedselbos en bijenweide aanlegt, ‘De Soetewey’. En nu is het definitief, want hij mag zich eigenaar van de grond noemen!

Bedoeling is om er een biotoop te bouwen waar workshops gegeven worden over bijen (imkercursussen, bijenvriendelijke planten, bijenhotels maken…). Ook komen er wat volkstuinen op het terrein van 6000m².

In een eerste fase ruimde hij het terrein op. Betonpalen, zwerfvuil en houtafval werden weggehaald. Een enorme klus, als je de foto’s op zijn Facebookpagina mag geloven!

Voor fase 2 heeft hij hulp nodig. Robin is op zoek naar centen voor de aankoop van struiken en bomen voor zijn bijenvoedselbos en -weide. Omdat ik heel benieuwd ben naar zijn project en ik geloof dat Robin met zijn enthousiasme en creativiteit er wat van gaat maken, steun ik hem graag!

soetewey

Wil jij hem ook steunen? Dat kan met een storting op rekeningnummer BE24 0689 3010 5038. Een jonge struik kost 5 euro, een jonge boom 10 euro. Op zondag 27 november en zondag 4 december kan je tussen 9 en 14 uur helpen met het aanplanten van de planten.

Bewaren

RIP de Wasserette

Had je tien miljoen, wat zou jij dan doen? Dat zongen Samson en Gert toen ik klein was. Ik zou er in ieder geval geen liters limonade en honderd kilo chocolade mee kopen. Misschien zou ik er bouwgrond voor aanschaffen in de stad en er een samentuin op zetten.

Grond, dat blijft het grootste probleem voor de samentuinen in de stad. De meeste samentuinen bestaan bij de gratie van anderen. En als je pech hebt, zien die anderen de tuin als een tijdelijk opvulsel, totdat de bouwplannen rond zijn. Dat is onlangs gebeurd met de geweldig fijne samentuin De Wasserette in Borgerhout (Antwerpen).

IMG_5537

Kruidenspiraal in De Wasserette

Ik had de samentuin nog maar net ontdekt, dankzij een ecologische wandelzoektocht in de buurt waar het een van de haltes was. Het was een groen lichtpuntje in de wijk waar verder vooral stenen te bewonderen zijn.

De samentuin werd in 2013 opgestart door de transitiebeweging in Borgerhout op de hoek van de Vinçottestraat en de Kattenberg. Toen heette de tuin nog Cattelberg. Begin 2015 verhuisde de tuin naar een zijstraat van het Moorkensplein en veranderde de naam naar de Wasserette.Al snel werd het een plek waar buurtkinderen in het groen konden spelen, buurtbewoners een glaasje konden drinken of met hun vingers in de aarde konden woelen.

IMG_5534.JPG

Blijkbaar lag de grond al 10 jaar braak. En net nu de buurtbewoners iets leuks doen met de grond, besluit de stad om er appartementen op te zetten…

img_5529

Geld versus groen, het is bijzonder jammer dat het daar altijd op uit komt. Ik ben blij dat ik de samentuin nog heb leren kennen voordat deze eind september ten grave werd gedragen.

Een plukroute in Tilburg

Vorig jaar had ik een aardbeienplantje in onze geveltuin staan. Net wanneer er weer een dikke aardbei rijp was, verdween deze mysterieus. Niet dat ik het erg vond. Ik zou het juist leuk vinden als meer buren eetbare planten in hun bloempotten of geveltuin zouden zetten, om te delen met de buurt. Een beetje zoals in het Britse Todmorden waar een volledig dorp eetbaar is gemaakt. Want geef toe, hoe cool is dit:

De initiatiefnemers van De Plukroute zien het nog grootser en willen heel Nederland eetbaar maken. Dat doe je uiteraard stap voor stap en daarom hebben ze een plukroute opgestart in Tilburg. Een tijdje geleden ging ik er eens een kijkje nemen.

plukroute3

De plukroute ligt in de Tilburgse wijk Stokhasselt. Ik had verwacht dat het een route zou zijn langs eetbare plantsoenen in de wijk, maar eigenlijk bevinden de eetbare struiken, kruiden en bomen zich allemaal op het grasveld naast een groot appartementsgebouw. De route (eerder een paadje over het grasveld) loopt onder andere langs de kruidentuin, de bessenhaag, het eetbaar speelbos, de boomgaard en de vlindertuin.

Het eetbaar speelbos(je) moet nog wat groeien.

Het eetbaar speelbos(je) moet nog wat groeien.

Omdat de route nog maar sinds april 2015 bestaat, zijn de fruitbomen nog niet zo groot. Ook het eetbaar speelbos heeft nog een paar jaar nodig om uit te groeien tot een volwaardig bos(je). Het viel me wel op dat alles netjes onderhouden is.

Een kersentipi: hoe schattig is dat!

Een kersentipi: hoe schattig is dat!

Op de website van de plukroute vind je trouwens een kaart van alle eetbare gewassen, met telkens een receptidee. Handig, want ik zou niet zo gauw weten wat ik met een schijnaugurk of met de uiensoepboom moet doen.

Bloemenweide met daarachter de buurtmoestuin.

Bloemenweide met daarachter de buurtmoestuin.

Het bezoek zette me wel aan het dromen over een eetbaar Antwerpen…Van mij mag het zelfs wat meer op z’n Todmordens zijn.