Blindentuin in Hof van Leysen

De buurtbewoners van het Hof van Leysen, een sympathiek park in Antwerpen, nemen sinds september vorig jaar de verwaarloosde blindentuin onder handen. Ik ging een kijkje nemen, nieuwsgierig naar het werk dat er tot nu toe verzet is.

De blindentuin is nu een samentuin voor de buurt

De blindentuin werd eind jaren zeventig aangelegd door de provincie Antwerpen. Het concept was op zich goed: een tuin in hoge bakken met metalen leuningen waarmee blinden en slechtzienden zich konden laten leiden. Er stond (en staat) zelfs een plattegrond in braille. In de tuin groeiden vooral planten die lekker geurden of fijn aanvoelden.

Het oude infobord in braille staat er nog.

De locatie was ook niet zo slecht gekozen: aan de overkant van het park ligt een instituut voor vrouwen met een visuele handicap. Zij kunnen er al meer dan 40 jaar terecht voor opleidingen en woonondersteuning.

Toch raakte de blindentuin al snel in verval. De provincie was heel enthousiast toen buurtbewoners vorig jaar besloten om de tuin aan te pakken. Met de steun van de burgerbegroting en de provincie vernieuwden vrijwilligers uit de buurt de vermolmde moestuinbakken en plantten ze bessenstruiken, kruiden, bloemen en groenten.

Ongeveer de helft van de bakken moest vernieuwd worden.

De grootste uitdaging voor de samentuin is naar eigen zeggen de spelende kinderen in het park. Naast de tuin ligt een speeltuin en de kinderen rennen ook graag tussen de moestuinbakken. Dat is natuurlijk nog niet zo erg, vervelender is dat ze soms ook in de bakken klauteren, planten vertrappelen en ze kaal plukken. Om dit tegen te gaan, maken enkele kinderen pictogrammen om op te hangen in de tuin en staat er een infobord voor de ouders.

Vrijwilligers voor de samentuin zijn nog steeds welkom. Via deze facebookpagina blijf je op de hoogte van werkdagen in de tuin. De tuiniers plannen daarnaast ook activiteiten zoals een picknick of een filmavond over ecologie voor de buurt.

Weer een mooie aanwinst voor de buurt!

Antwerpse tuinstraten: eerste infomoment

Het project rond tuinstraten in Antwerpen is alvast goed gestart! (lees hier meer als je niet kan volgen) Meer dan 85 straten hebben zich opgegeven om deze zomer een tuinstraat te worden. De nood aan een groenere stad is dus duidelijk!

Een vrolijke geveltuin in de Klappeistraat.

Het was oorspronkelijk de bedoeling dat er 3 straten omgevormd zouden worden tot tuinstraat. Maar Antwerpen Aan’t Woord, de burgerparticipatievereniging die het project begeleidt, is op zoek naar een manier om het enthousiasme van de Antwerpenaren te verzilveren.

Het idee is nu dat 3 straten een intense begeleiding krijgen om hun straat te vergroenen. De andere geïnteresseerde straten zouden bijvoorbeeld tips krijgen om zelf aan de slag te gaan of een rondleiding in de deelnemende straten, uitwisselmomenten…

Om te peilen naar de verwachtingen organiseert Antwerpen Aan’t Woord een eerste info-en overlegmoment op maandag 24 april. Dan gaat men er per wijk/district de resultaten en de strategie bespreken.

Wordt vervolgd…

Tuin van gangsta gardener bedreigd

’s Werelds bekendste gangsta gardener moet zijn levenswerk stopzetten. Ron Finley werd beroemd door zijn inspirerende TED talk over zijn guerrillatuinen in Los Angeles. Finley woont naar eigen zeggen in een ‘voedselgevangenis’. In zijn wijk, South Central, zijn verse groenten en fruit schaars goed voor de buurtbewoners. Hij begon daarom te moestuinieren in ‘verloren ruimtes’: wegbermen, verwaarloosde bouwgrond en slecht onderhouden parken.

Ron Finley vertelt gepassioneerd over zijn guerrilla gardening.

Zelf zag hij het moestuinieren als een manier om de buurt mooier te maken en de lokale bevolking kennis te laten maken met gezond voedsel. Belangrijk in een buurt waar drive-throughs meer slachtoffers maken dan drive-by’s. (Finley staat bekend om zijn sappige quotes)

Voor zijn guerrillatuinen kreeg hij regelmatig boetes totdat de gemeente uiteindelijk de regels veranderde en tuinieren op stadsgrond onder bepaalde voorwaarden legaal maakte. Maar nu staat Finley voor zijn grootste uitdaging tot nu toe.

Een guerrilla garden van Finley in een wegberm.

Helaas voor Finley is de buurt de laatste jaren aantrekkelijk geworden voor de middenklasse en dus ook projectontwikkelaars. Gentrificatie heet zoiets. Heel zuur voor de lokale bewoners die al jaren smeekten om investeringen vanuit de stad om hun wijk leefbaarder te maken. Nu er overal hippe koffiebars opduiken, mag een van de mooiste projecten voor de buurt oprotten.

In Finleys tuin groeien bananenbomen, courgettes, tomaten en bessenstruiken.

Het stuk grond dat hij sinds 2010 huurde en omtoverde tot een groen paradijs is namelijk onlangs verkocht. De nieuwe eigenaars willen erop bouwen. Als Finley zijn tuin wil redden, moet hij tegen volgende week met 500.000 dollar over de brug komen. Goede deal voor de projectontwikkelaars die zelf $379.003 neertelden voor de grond.

Finley geeft zich vooralsnog niet gewonnen. Zijn Go fund me-campagne bracht tot dusver iets meer dan 390.000 dollar op. Het begint erom te spannen dus…

Update 8 april: Na meer dan twee maanden campagnevoeren heeft Finley zijn doel bereikt. Hij gaat nu met de hulp van advocaten bekijken of hij de grond kan kopen.

Bewaren

RIP de Wasserette

Had je tien miljoen, wat zou jij dan doen? Dat zongen Samson en Gert toen ik klein was. Ik zou er in ieder geval geen liters limonade en honderd kilo chocolade mee kopen. Misschien zou ik er bouwgrond voor aanschaffen in de stad en er een samentuin op zetten.

Grond, dat blijft het grootste probleem voor de samentuinen in de stad. De meeste samentuinen bestaan bij de gratie van anderen. En als je pech hebt, zien die anderen de tuin als een tijdelijk opvulsel, totdat de bouwplannen rond zijn. Dat is onlangs gebeurd met de geweldig fijne samentuin De Wasserette in Borgerhout (Antwerpen).

IMG_5537

Kruidenspiraal in De Wasserette

Ik had de samentuin nog maar net ontdekt, dankzij een ecologische wandelzoektocht in de buurt waar het een van de haltes was. Het was een groen lichtpuntje in de wijk waar verder vooral stenen te bewonderen zijn.

De samentuin werd in 2013 opgestart door de transitiebeweging in Borgerhout op de hoek van de Vinçottestraat en de Kattenberg. Toen heette de tuin nog Cattelberg. Begin 2015 verhuisde de tuin naar een zijstraat van het Moorkensplein en veranderde de naam naar de Wasserette.Al snel werd het een plek waar buurtkinderen in het groen konden spelen, buurtbewoners een glaasje konden drinken of met hun vingers in de aarde konden woelen.

IMG_5534.JPG

Blijkbaar lag de grond al 10 jaar braak. En net nu de buurtbewoners iets leuks doen met de grond, besluit de stad om er appartementen op te zetten…

img_5529

Geld versus groen, het is bijzonder jammer dat het daar altijd op uit komt. Ik ben blij dat ik de samentuin nog heb leren kennen voordat deze eind september ten grave werd gedragen.

Een plukroute in Tilburg

Vorig jaar had ik een aardbeienplantje in onze geveltuin staan. Net wanneer er weer een dikke aardbei rijp was, verdween deze mysterieus. Niet dat ik het erg vond. Ik zou het juist leuk vinden als meer buren eetbare planten in hun bloempotten of geveltuin zouden zetten, om te delen met de buurt. Een beetje zoals in het Britse Todmorden waar een volledig dorp eetbaar is gemaakt. Want geef toe, hoe cool is dit:

De initiatiefnemers van De Plukroute zien het nog grootser en willen heel Nederland eetbaar maken. Dat doe je uiteraard stap voor stap en daarom hebben ze een plukroute opgestart in Tilburg. Een tijdje geleden ging ik er eens een kijkje nemen.

plukroute3

De plukroute ligt in de Tilburgse wijk Stokhasselt. Ik had verwacht dat het een route zou zijn langs eetbare plantsoenen in de wijk, maar eigenlijk bevinden de eetbare struiken, kruiden en bomen zich allemaal op het grasveld naast een groot appartementsgebouw. De route (eerder een paadje over het grasveld) loopt onder andere langs de kruidentuin, de bessenhaag, het eetbaar speelbos, de boomgaard en de vlindertuin.

Het eetbaar speelbos(je) moet nog wat groeien.

Het eetbaar speelbos(je) moet nog wat groeien.

Omdat de route nog maar sinds april 2015 bestaat, zijn de fruitbomen nog niet zo groot. Ook het eetbaar speelbos heeft nog een paar jaar nodig om uit te groeien tot een volwaardig bos(je). Het viel me wel op dat alles netjes onderhouden is.

Een kersentipi: hoe schattig is dat!

Een kersentipi: hoe schattig is dat!

Op de website van de plukroute vind je trouwens een kaart van alle eetbare gewassen, met telkens een receptidee. Handig, want ik zou niet zo gauw weten wat ik met een schijnaugurk of met de uiensoepboom moet doen.

Bloemenweide met daarachter de buurtmoestuin.

Bloemenweide met daarachter de buurtmoestuin.

Het bezoek zette me wel aan het dromen over een eetbaar Antwerpen…Van mij mag het zelfs wat meer op z’n Todmordens zijn.

Een ecologische wandelzoektocht

Vakantie, dat betekende vroeger un pain kopen in de campingwinkel, vriendschappen sluiten met kinderen met wie je geen gemeenschappelijke taal deelt en zeuren of het nog ver was tijdens die ene langere wandeling met het gezin. Moest je mij toen verteld hebben dat ik jaren later samen met vriendinnen een wandelclub(je) zou oprichten, ik zou met mijn ogen gerold hebben en ‘belachelijk’ gezegd hebben.

Gelukkig ben ik een paar jaar geleden genezen van mijn afkeer voor wandelen, want wat blijkt: baby’s houden ook van wandelingen. Soms is het zelfs de enige manier om hen te laten slapen.

Park Spoor Noord kennen we nu wel als onze broekzak.

Park Spoor Noord kennen we nu wel als onze broekzak.

Maar na vijf (!) maanden wil een mens ook eens iets anders dan altijd dezelfde slalomacties tussen de losliggende kasseien. Toevallig viel mijn oog op een nieuwe wandelzoektocht in de Antwerpse stationsbuurt en Borgerhout. ‘Take a GoodWalk’ gidst je langs ecologische en culturele bezienswaardigheden in Antwerpen. En ondertussen los je wat vragen op, ha!

Insectenhotel op het heraangelegde Vinçotteplein. Nog veel lege kamers, misschien omdat er weinig eten op het plein te vinden is?

Insectenhotel op het heraangelegde Vinçotteplein.

Ik vind het altijd leuk om je eigen stad met andere ogen de bekijken, dus trok ik op een warme maar bewolkte dag mijn meest comfortabele sandalen aan. Een van de ontdekkingen was de samentuin ‘De Wasserette’ in de buurt van het Moorkensplein. Wat een gezellige plek!

Kruidenspiraal in De Wasserette

Kruidenspiraal in De Wasserette

Er zijn vooral veel knusse zithoeken te vinden in deze samentuin.

Er zijn vooral veel knusse zithoeken te vinden in deze samentuin.

De zoektocht loopt nog tot begin oktober, maar persoonlijk vind ik het nu de beste periode om in de wijk rond te wandelen. De wijk ziet er geweldig groen uit. Aan de andere kant zijn er nu ook heel wat zaken in zomerverlof, zoals bijvoorbeeld de Roma en het super leuke koffiehuis Mokkakapot op het Moorkensplein.

Een vrolijke geveltuin in de Klappeistraat.

Een vrolijke geveltuin in de Klappeistraat.

De wandeling is prima te doen met kinderwagen of rolstoel en is 5,2km lang. De gids kost 3 euro en is te koop in het loket van de toeristische dienst in station Antwerpen-Centraal, in de toeristische dienst op de Grote Markt en in het Ecohuis. In de gids vind je een paar kortingsbonnen en een gratis ticket voor een bezoek aan Caffungi, een bedrijf dat oesterzwammen kweekt op koffiegruis en de laatste halte van de wandeling is.

Opening zadenbib

Hoewel we nog maar halverwege de winter zitten, beginnen de groene vingers hier te jeuken… Dus trok ik gisteren naar de Vogeltjesmarkt in Antwerpen met een boodschappenlijstje vol plantgoed.

Helaas was het grote plantenkraam nog niet uit zijn winterslaap ontwaakt. (Als dit een spelprogramma was, klonk er nu een pesterig deuntje – ‘pwa pwa pwa’ of zoiets). Als troostprijs nam ik een zak vol Marokkaanse pannenkoeken (Msemmen, mmm) en wat tapenade naar huis.

De zadenbib in het Ecohuis.

De zadenbib in het Ecohuis.

Ik had het eigenlijk kunnen weten. De zadenbib in het Ecohuis is zelfs nog niet geopend… De officiële opening valt pas op zaterdag 27 februari. Tijdens de vorige twee edities was ik altijd van de partij, want je kan die dag niet alleen zaaigoed meenemen, maar je kan er ook een paar interessante workshops volgen.

Op het programma dit jaar staan onder andere infosessies over kippen houden in de stad en permacultuur in de stadstuin. Klinkt niet slecht, toch?

Een andere workshop om naar uit te kijken is die over de opstart van 10 nieuwe samentuinen in het district Antwerpen. Tijdens de workshop is het de bedoeling om geschikte locaties te selecteren en kan je je kandidaat stellen om mee te werken in een van de tuinen. (Klik voor meer info)

Ik deel nog graag de info en tips die ik de voorbije keren opdeed tijdens de opening van de zadenbib:

Of ik er deze keer bij kan zijn, is nog maar de vraag…Het wezentje in mijn buik is nu zo groot als een prei volgens deze website (maar het voelt eerder aan als een pompoen). Als het me lukt om erbij te zijn, volgt het verslag uiteraard.

Stadslandbouw in Berlijn

Maandag nam ik je al mee naar mijn favoriete plek in Berlijn: Tempelhofer Park. Maar ook op andere plekken in de stad wordt er getuinierd. De ene keer al iets professioneler dan de andere. Wij bezochten drie stadslandbouwprojecten.

1.Prinzessinnengarten

In hartje Kreuzberg vind je deze geweldige tuin. We bezochten het op een zonnige zaterdagmiddag en de plek bruiste van de bedrijvigheid. Er waren rondleidingen, workshops en knutselactiviteiten voor jong en oud.

Prinzessinnengarten

Bijenworkshop in Prinzessinnengarten

Naast de vele moestuinhoeken, vind je er ook een speeltuintje, overdekte workshophoeken, educatieve panelen over het bodemleven, een plantenwinkel en zelfs een café en een volkskeuken met super lekker eten uit de tuin.

Prinzessinnengarten

Een gezellig stadstuinproject.

De lichtelijk chaotische stadstuin is duidelijk een geliefde plek bij buurtbewoners en toeristen. Een tuin met een missie om de buurt te laten kennismaken met de voordelen van groen in de stad.

2. Himmelbeet

In de multiculturele wijk Wedding ten noorden van het centrum ligt een iets meer bescheiden tuin. Himmelbeet biedt moestuinbakken te huur aan buurtbewoners voor 60 euro per jaar. Daarnaast verbouwen ze zelf gewassen die ze verkopen als plantenstekjes of als groenten en kan je er in het weekend een glaasje drinken. De plek wordt opengehouden door vrijwilligers en een stagiair.

Himmelbeet

Planten te koop in Himmelbeet

Ik vind het idee dat tuinen als Himmelbeet en Prinzessinnengarten meer zijn dan een moestuinplek heel leuk. Het is bijvoorbeeld fijn dat ze ook buurtbewoners zonder groene vingers betrekken door er een plek van te maken waar je ook iets kan drinken of eten. In Himmelbeet verkochten ze naast plantgoed ook zelfgedrukte winkeltassen, boeken en bijenhotels. Een idee voor onze samentuin in Antwerpen?

Himmelbeet

Geknutselde beschutting voor de tomaten.

3. ECT farmer’s market

In de Bessemerstrasse ligt op de site van een voormalige moutfabriek een stadslandbouwproject met winkel. In warme serres worden via hydroponic tomaten, meloenen en paprika’s verbouwd. In de koude serres groeien sla en kruiden. Op donderdag en zaterdag  kan je in de winkel groenten kopen, maar ook biologische dranken en plantgoed.

ECT farmers market

De serres van het stadslandbouwproject

Het project stelt zo’n tien mensen te werk en er helpen ook een aantal studenten mee. Elke eerste vrijdag van de maand kan je de serres bezoeken. Helaas waren we er die periode niet. Iets om te onthouden voor een volgend bezoek aan Berlijn.

ECF Farmer’s Market

De winkel is bescheiden, maar toch populair bij de Berlijnse bevolking.

Wat ik onthoud van deze drie tuinen is de creativiteit van de tuiniers en het verkopen van plantgoed en/of drank (ideaal als extra zakcentje voor de aankoop van zaden voor onze samentuin!). Stuk voor stuk gezellige plekjes in Berlijn en een aanrader voor wie meer wil zien dan de Brandenburger Tor en Checkpoint Charlie.

Ken jij nog andere interessante groene plekken in Berlijn? Dan noteren we die alvast voor ons volgend bezoek!

Tuin in de stad Berlijn

De Duitse hoofdstad is een van mijn favoriete Europese steden. Een kosmopolitische stad met vriendelijke mensen, hippe bars en heel veel groen. Maar liefst 22% van Berlijn bestaat uit parken en natuur!

tempelhofer park

De volkstuinen in Tempelhofer park

Het grootste park was lange tijd Tiergarten, oorspronkelijk aangelegd als jachtgebied voor de toenmalige heersers, nu een park in hartje Berlijn van 210 hectare. Maar in 2010 opende het stadsbestuur Tempelhofer Park, een lap grond van 300 hectare. Waar vroeger vliegtuigen af en aan vlogen, zitten mensen nu in het gras, vliegeren ze op de voormalige landingsbaan of kweken ze groenten in bakken.

tempelhofer park

Street windsurfers, paragliders op rollerskates, skateboarders en fietsers leven zich uit op de landingsbaan.

Geen enkele andere stad zou zo’n groot stuk grond ‘opofferen’ aan een park, denk ik. Zo’n terrein is natuurlijk de natte droom van elke projectontwikkelaar. Ook het Berlijnse stadsbestuur had oorspronkelijk het idee om een deel van het park vol te bouwen met woningen, maar een referendum stak daar een stokje voor. Een pluim voor de Duitse politiek die luistert naar zijn bevolking…

tempelhofer park

Hippies aan de macht in Berlijn

Al sinds de opening van het park kregen (of namen?) buurtbewoners een hoek in het park waar ze konden tuinieren. Toen we in 2011 voor het eerst een kijkje gingen nemen, was de volkstuin nog redelijk bescheiden. Nu was de tuin veel groter en uitgebouwd met zithoekjes, een podium en ingenieuze moestuinhoeken. Het was ook erg leuk om te zien dat mensen de volkstuinen gebruiken als woonkamer. Sommigen lazen er of praatten met vrienden, anderen luisterden naar muziek of dronken een glaasje in de nazomerzon.

tempelhofer park

Een van de vele zithoeken in de moestuin.

Ook in de rest van het park vind je die relaxte sfeer terug. We zagen ook dat de wijk naast het park een evolutie heeft doorgemaakt. Huizen worden opgeknapt en er zijn heel wat leuke winkels en cafés geopend. Voor ons blijft dit park de topbestemming in de stad. Later deze week neem ik jullie mee naar een paar leuke stadslandbouwprojecten die we bezocht hebben.

Heb jij een favoriete plek in Berlijn?

Voedselbossen in Rotterdam

Vorige maand fietste ik samen met andere stadstuiniers onder leiding van Moestuinman Max langs verschillende permacultuurprojecten in Rotterdam. Een algemeen verslagje over de tour en permacultuur in de stad verscheen al eerder op deze blog (klik).

Ik had het toen al heel even over de voedselbossen in Rotterdam. Vandaag wil ik er iets langer over uitweiden. Hopelijk vinden jullie het concept even interessant als ik!

Moestuinman Max aan het voedselbos in Schiebroek

Moestuinman Max aan het voedselbos in Schiebroek

Voedselbossen passen perfect in de filosofie van de permacultuur. Voor wie er niet zo bekend mee is (zoals ik tot voor kort): dat is een manier van tuinieren waarbij men rekening houdt met het natuurlijke ecosysteem. Het verschil met biologische landbouw is dat permacultuur vooral werkt met meerjarige planten, het niet aan wisselteelt doet en de bodem amper bewerkt.

Wat past er beter in dit principe dan een voedselbos? Moestuinman Max startte er twee op in Rotterdam: eentje in een stadspark in de wijk Kralingen-West en eentje naast de stadsboerderij Natuurtalent in Schiebroek. Er groeien uiteraard alleen eetbare bomen, zoals perzik- en nashipeerbomen, maar ook minder bekende soorten zoals een Chinese mahonieboom, met blad dat smaakt naar uiensoep met kaas (for real, ik heb het geproefd).

De ingang van het voedselbos in het stadspark van Kralingen-West

De ingang van het voedselbos in het stadspark van Kralingen-West

Er staan ook lindebomen die ze constant snoeien. Het jonge blad kan je gewoon eten. De Szechuanpeperboom geeft bijvoorbeeld besjes die je als peper kan gebruiken.

Permacultuurboeren moeten wel geduld hebben. Zo’n bos is uiteraard niet volgroeid in een paar jaar. Het zou volgens Max zo’n tien jaar duren voordat het bos volgroeid is. In tussentijd valt er al af toe iets te oogsten. De aanleg van het bos is het meeste werk, daarna vraagt het weinig beheer. Je hebt geen meststof of bestrijdingsmiddelen nodig, het bos regelt zichzelf.

In het voedselbos vallen de bomen voorlopig nog amper op tussen het onkruid.

In het voedselbos vallen de bomen voorlopig nog amper op tussen het onkruid.

Wat ik knap vind, is dat men het onkruid rond de aangeplante bomen gewoon laat staan. Volgens Max beschermt het onkruid de bomen en verbeteren ze de bodem. Het heeft geen zin om al meteen de juiste onderbegroeiing aan te planten, want deze planten hebben schaduw nodig die de onvolgroeide bomen op dit moment niet kunnen geven.

De bewoners uit deze gebouwen waren eerst niet opgezet met het bos.

De bewoners uit deze gebouwen waren eerst niet opgezet met het bos.

Het bos in Kralingen kreeg in het begin veel tegenkanting van de buurt, die de aanplanting ‘rommelig’ vond. Op het eerste gezicht botst het wel met de perfect aangelegde perken in de rest van het stadspark. Maar zodra mensen horen wat de bedoeling is, worden ze enthousiast. Het is toch ook een geweldig project, niet?