Bananen en papaja uit Moorsel

Afgelopen weekend kon je weer binnengluren bij 200 ecologische tuinen in België en Nederland tijdens de Ecotuindagen van Velt. Met man en kind bezocht ik twee leuke initiatieven: een tropische tuin mét zwemvijver in Moorsel (Aalst) en een bostuin in Sint-Niklaas. Vandaag deel ik graag het verslagje van ons bezoek aan de tropisch tuin.

Ik ben al een tijdje fan van Mier vzw. Hun projecten zijn altijd origineel en doordrongen van permacultuur. Vorig jaar zag ik ze bijvoorbeeld in actie bij de opstart van een daktuin voor de scouts, compleet met gesjord aquaduct en vijver. Geniaal.

Toen ik hoorde dat ze sinds oktober aan de slag waren in een oude rozenkwekerij in Moorsel, een landelijke deelgemeente van Aalst, moest en zou ik een kijkje gaan nemen. Een meevaller dus dat ze meededen aan de Ecotuindagen van Velt!

Het jonge voedselbos in Moorsel.

In de Warme Meente, zoals de tuin heet, werkt Mier vzw samen met buurtbewoners aan een overdekt voedselbos vol tropische planten. Afgelopen maanden konden ze al hun eerste abrikozen oogsten – hoe geweldig is dat?

Tropische planten in de Warme Meente

De serre wordt ’s winters niet verwarmd, zodat de temperaturen tegen het vriespunt aanleunen. In de zomer lopen de temperaturen hoog op. Daarom kiest men voor exotische planten uit gebieden als Marokko of de Andes, waar je koude winters en hete zomers hebt. Denk aan zoethout, papaja, banaan, gember, perzik…

De tuinierders maken wel gebruik van het oorspronkelijke watersysteem: een sproei-installatie. Om het bewateren efficiënter te maken – een stokpaardje van de permacultuur – hebben ze gootjes gegraven en legden ze een subtropische zwemvijver aan – hoe geweldig is dat? (bis)

Tussen de bananenplant en aardbeienplanten loopt een gootje voor betere bewatering.

De zwemvijver van 12 meter lang en 4 meter breed en op sommige plaatsen 2 meter diep, met kinderbadje, heeft meerdere functies. In de winter vormt het een warmtebuffer, in de zomer als het snikheet is in de serre kan men er een verfrissende duik nemen. Uiteraard groeien er ook planten in het water zoals bladpeper, papyrus en waterkastanjes.

De geweldige zwemvijver is een paradijs voor de buurtkinderen.

Het hoeft verder geen betoog dat ik geweldig fan ben van het project. Ik ben benieuwd hoe het voedselbos de komende jaren zal veranderen en groeien.

Betalen voor plantgoed of een drankje doe je met faluns. Zo steun je ook meteen het project.

Ga trouwens gerust zelf een keer kijken! De tuin is regelmatig open op donderdag tussen 10 en 13 uur en zaterdag tussen 14 en 17 uur. Je kan er vaak plantgoed kopen of een sapje/pintje (schrappen wat niet past) drinken. Zo steun je meteen ook de tuin.

De Warme Meente, Keimolenstraat 5, 9310 Aalst.

Een bostuin in Sint-Niklaas

Afgelopen weekend kon je weer binnengluren bij 200 ecologische tuinen in België en Nederland tijdens de Ecotuindagen van Velt. Met man en kind bezocht ik twee leuke initiatieven: een tropische tuin mét zwemvijver in Moorsel (Aalst) en een bostuin in Sint-Niklaas. Vandaag deel ik graag het verslagje van ons bezoek aan de bos- en samentuin in Sint-Niklaas.

In de lagere school had ik het geluk om een bos als speelplaats te hebben. Met mijn vriendjes bouwden we kampen in de rododendronstruiken, betaalden we met dennenappels en maakten we kabouterhuisjes aan de voet van de bomen.


Die herinneringen kwamen weer boven tijdens het bezoek aan Op den Hof in Sint-Niklaas. Geweldig met hoeveel energie kinderen in het speelbos kunnen ravotten.

De bos- en samentuin aan de rand van de stad is niet alleen bos. De acht gezinnen die de lap grond anderhalf jaar geleden kochten, maakten ook plaats voor een moestuinhoek, een kampvuur en een speelweide.

Daarvoor moesten ze de strijd aanbinden met de Japanse duizendknoop en omgevallen bomen verwijderen.  Op termijn willen ze de rij populieren weg, omdat deze bomen blijkbaar vaak omwaaien. Voordat ze beginnen kappen, willen ze de vers aangeplante sneukelhaag nog de kans geven om te groeien, zodat de wind geen vrij spel krijgt op het terrein.


Wie heeft er nog een tuin nodig als je hier kan spelen en vertoeven?

Tuin zonder pesticiden

Velt is deze week een campagne gestart om tegen 2020 alle pesticiden (voor particulier gebruik) uit de winkelrekken te krijgen. Een goede timing, want deze week zou de Europese Commissie stemmen over een verlenging van het gebruik van de glyfosaat, een bestanddeel dat je bijvoorbeeld terugvindt in de ondertussen beruchte onkruidverdelger RoundUp.

Vandaag bleek dat de Europese Commissie de beslissing heeft uitgesteld, omdat er geen meerderheid gevonden is. België zou trouwens voor een verlenging gestemd hebben…Dikke duim omlaag!

Een braakliggend terrein vol heermoes en klaprozen - mooi toch?

Een braakliggend terrein vol heermoes en klaprozen – mooi toch?

Pesticiden worden gelinkt aan hormoonverstoring, wat leidt tot obesitas, verminderde vruchtbaarheid en zelfs autisme, en verontreinigen de waterbodem. Terwijl er genoeg alternatieven zijn om met onkruid en plagen om te gaan.

Eerst en vooral: chillax! Alle planten en dieren hebben hun nut en wat onkruid is voor de een is een lekkere of mooie plant voor de ander.

Ik geef toe dat ik het soms wel moeilijk heb met slakkenvraat of bladluizen. Gelukkig bestaan er nog veel middeltjes waar geen gif bij komt kijken. Check deze tips tegen slakken bijvoorbeeld.

Een rups op de bloemkool (foto van vorig jaar)

Een rups op de bloemkool (foto van vorig jaar)

Ongewenste planten komen vooral boven op plekken waar de aarde bloot ligt. Zorg voor bodembedekkers (maagdenpalm of bosaardbeitjes zijn bijvoorbeeld leuk) of bedek de grond met organisch materiaal of karton (ook wel mulchen genoemd).

Tuinier jij al gifvrij? Vergeet dan niet om de oppervlakte van je tuin in te voeren op de campagnewebsite van Velt. Het is de bedoeling om ecologische tuinen in Vlaanderen en Nederland in kaart te brengen. Mijn bescheiden tuintje van 24m² is er al bij geteld.

Wonderlijk wild in de tuin

Natuurpunt en Velt, twee organisaties die zich inzetten voor meer biodiversiteit, lanceerden dit jaar samen de campagne ‘Wonderlijk wild’. Ze selecteerden 11 stappen om van je tuin een plek te maken waar dieren en planten zich thuis voelen.

Ik denk dat onze stadstuin best goed is voor de biodiversiteit, maar hoe scoren we nu echt op de schaal van Wonderlijk wild?

1. Maak een vijvertje.

Daar heb je het al. Geen vijver te bespeuren in onze tuin. Een beetje wegens plaatsgebrek, een beetje omdat ik vrees dat water in de tuin muggen aantrekt. Het eerste argument is niet echt terecht, zo zag ik op Pinterest:

vijverideeAls iemand me kan overtuigen dat het met die muggen ook wel meevalt, zal ik het misschien overwegen.

2. Kweek bessen, groenten of kruiden.

Check, check en check! Wie deze blog kent, weet dat we hier zeker op scoren. Zo staan er op dit moment lavas, mosterdblad, framboos, Japanse wijnbes, rode uien, lycheetomaten en erwten.

3. Plant een boom, struik of klimplant.

Check, check en check! Een tijd geleden hebben we de vreselijke slangenden omgehakt, maar ondertussen staat er weer een boom(pje) in onze tuin: een vijg die we in een pot kweken. Iets compacter en vriendelijker dan die grote prikboom. Daarnaast staat er een mooie hortensiastruik, nog een cadeautje van de vorige eigenaars en hebben we clematis, wilde wingerd en blauwe regen gepland die tegen de muur klimmen.

De bloemen van blauwe regen ruiken echt geweldig.

De bloemen van blauwe regen ruiken echt geweldig.

4. Laat bladeren liggen.

Check! Een onderhoudsvriendelijke tip die ik al jaren toepas. Dode bladeren zijn uiteraard heel goed voor de bodem, maar ook voor de fauna in je tuin. Veel egels zul je bij ons niet zien (of ze moesten plots over muren kunnen klimmen), maar toch is er best veel leven te bespeuren tussen het plantenafval.

5. Composteer je afval.

Check! Onze wormenbak doet het, na een valse start, heel goed.

6. Maak een tipi.

Leuk idee, maar waar in onze tuin zou ik daar nog een plek voor moeten vinden? Of telt de constructie die we voor onze erwten bouwden ook?

Ok, een echte tipi is het niet.

Ok, een echte tipi is het niet.

7. Bouw een thuis voor dieren.

Check! Zoals ongeveer alle tuiniers hebben we ook een insectenhotel. De onze zou hommels, bijen en lieveheersbeestjes moeten aantrekken, al is het voorlopig nog heel rustig in het hotel.

8. Maak een blotevoetenpad.

Wie heeft er een pad nodig als je tuin zo klein is als de onze? Het is ofwel terras ofwel moestuin- en bloemenborder en dus helaas geen plek voor een paadje. Ik loop wel graag met blote voeten op het terras, maar dat zal niet genoeg zijn voor een extra punt.

9. Plant een haag.

Nope, niet bij ons. Als we de betonplaten weghalen die we met de buren delen, zakken onze tuinen in vanwege het grote hoogteverschil. Buiten katten moeten we toch geen grote dieren als egels of kikkers verwachten in deze ommuurde tuinen. Helaas pindakaas!

10. Bloemen, bloemen, bloemen.

Check! We proberen (bijna) het jaar rond bloemen te zien in onze tuin. Het begint meestal met de blauwe druifjes en eindigt met de sedum.

In het najaar bloeit de sedum.

In het najaar bloeit de sedum.

11. Laat van je horen.

Check! Op de Ecotuindagen van Velt heb ik mijn formulier gedeponeerd in de doos, maar je kan het ook online doorsturen.

Score: 7/11

Persoonlijk vind ik de score niet slecht voor een kleine stadstuin. Het kan altijd nog beter. Misschien toch eens nadenken over een vijver(tje).

Hoeveel scoor jij?

De dakmoestuin van Greetje

Maandag vertelde ik al over de stadstuin van Nele en Eveline die ik bezocht tijdens de Ecotuindagen van Velt. Diezelfde dag ging ik ook een kijkje nemen bij de dakmoestuin van Greetje.

Greetje op haar dakmoestuin.

Greetje bij haar dakmoestuin.

Greetje woont in een prachtig verbouwd herenhuis in Antwerpen. De buitenruimte was oorspronkelijk beperkt: een donkere koer op het gelijkvloers. Na verbouwingen kwam er een kruidenbalkon bij op de eerste verdieping en een prachtige daktuin.

Het kruidenbalkon sluit aan op de keuken. Handig!

Het kruidenbalkon sluit aan op de keuken. Handig!

Op haar kruidenbalkon staan onder andere tijm, lavas, rozemarijn en peterselie: kruiden die ze vaak in de keuken gebruikt. Veel ervaring met tuinieren heeft ze niet, vertelt Greetje. Soms lukt er iets niet, maar dan probeert ze het gewoon nog een keer.

greetje3De dakmoestuin heeft ze laten aanleggen met behulp van ingenieurs. Het dak werd verstevigd met balken en de moestuinbakken steunen niet alleen op het dak, maar zijn ook bevestigd aan de muren. De plantenbakken zijn speciaal op heuphoogte gemaakt, zodat ze kan tuinieren zonder haar rug te veel te belasten. Tegen de muur zie je buizen die als klimhulp dienen voor de clematis en tomaten.

greetje6Boven de zithoek hangt een aardbeienkast van stacoroosters, op maat gemaakt door hetzelfde bedrijf dat ook de trappen plaatste.

greetje4Zelfs op vier hoog krijgt Greetje bezoek van slakken. Kopertape rond de plantenbakken moet voorkomen dat haar groenten opgegeten worden. In de plantenbakken, maar ook in potten en zakken kweekt ze onder andere rode biet, stekelbessen, aardappelen, pompoen, rabarber, tomatenvariëteiten, frambozen, aubergine, pepertjes en verschillende soorten sla.

Op haar daktuin valt de hele dag door zon, waardoor zonminnende planten als coeur de boeuf tomaten en pepertjes het heel goed doen. Bijzonder knap wat ze op zo’n kleine ruimte voor elkaar krijgt!

Nog meer inspirerende stadstuinen vind je terug op de pagina ‘Gluren bij de buren’.

De grote stadstuin van Nele en Eveline

Tijdens de Ecotuindagen van Velt het afgelopen weekend bezocht ik twee stadstuinen in Antwerpen. Ze konden niet meer van elkaar verschillen. Een verslagje van mijn bezoek aan de daktuin van Greetje volgt, eerst neem ik jullie mee naar de tuin van Nele en Eveline.

nele4
Met 225m² kan je de tuin van Nele en Eveline niet echt klein noemen, zeker niet naar stadse normen. Meer dan de helft van de tuin is ingepalmd door de moestuin. In de zomer eten ze zelfs alleen maar groenten van eigen kweek!

nele2

In de moestuinbedden staat een grote variatie aan groenten en fruit: courgette, yacon, palmkool,  bonen, aardappels,…

nele1Tegen de muur groeit leifruit zoals kiwibes en achterin de tuin staat een zelfgebouwde serre waar ze tomaten kweken. Nele legt uit dat ze de tomaten om de twee weken water geeft. Dat doet ze via een potje dat ze ingegraven heeft naast elk plantje, zodat het water onmiddellijk bij de wortels komt. Tomaten kunnen best wat droogte verdragen.

Nele in de tuin

Nele in de tuin

Zo’n grote moestuin vraagt uiteraard veel tijd. In het voorjaar spendeert Nele elk weekend in de tuin. Ze probeert ook zo goed mogelijk wisselteelt toe te passen, wat niet altijd simpel is. Via wisselteelt kweek je nooit dezelfde plantenfamilies na elkaar, maar je wisselt wortelgewassen bijvoorbeeld af met peulvruchten.

nele3Verschillende soorten aardbeien kweekt Nele in een rek dat Eveline op maat maakte. De plantenbakken zijn professionele aardbeibakken die ze op de kop konden tikken. Aardbeien laat je overhangen op de dikke rand van de bak, zodat ze niet in het nat blijven liggen.

nele6

De zuid georiënteerde tuin heeft amper last van slakken (de gelukzakken!). Wel heeft het een grote aantrekkingskracht op duiven die er jonge scheutjes komen verslinden. Om de jonge planten te beschermen, gebruikt Nele manden die ze omgekeerd over de zaailingen plaatst en spant ze touwen rond de plantbakken.

De tuin van Nele en Eveline scoort trouwens een indrukwekkende 10/11 op de schaal van Wonderlijk Wild. Alleen een vijver hebben ze niet in de tuin, omdat ze het te gevaarlijk vinden voor hun kindje.

Heb jij ecotuinen bezocht het afgelopen weekend?

De eeuwige pluktuin

Een van mijn goede voornemens voor 2015 was wat actiever zijn in de samentuin bij mij om de hoek: de Verborgen Kloostertuin. Tot dusver was dat nog maar matig gelukt. Maar toen kwam er een oproep om zaden te gaan halen in De Eeuwige Pluktuin in Brasschaat.

De Eeuwige Pluktuin (wat een heerlijke naam) is de tuin van Hugo D’Hooghe. Naar stadse normen is zijn tuin gi-gan-tisch: met serres, een grote moestuinhoek, een kippenren en zelfs een stuk bos.

Een rondleiding in de tuin waar het hele jaar door wel iets te plukken valt.

Een rondleiding door Hugo (rechts) in de tuin waar het hele jaar door wel iets te plukken valt.

Hugo is lid van de Zadenwerkgroep van Velt en heeft de hand kunnen leggen op dozen vol zaden die gedoneerd werden door 123zaden. Hij mag de zaden weggeven aan projecten zonder winstbelang. In ruil voor zo veel zaden als je kan zaaien, vraagt hij wat hulp om de zaden te verpakken en categoriseren.

Dus karde ik samen een Samentuingenootje op een ochtend naar Hugo’s tuin waar we een paar uur lang zaden sorteerden. De garage van Hugo werd al snel omgetoverd tot een klein werkatelier waar een vijftiental mensen aan de slag gingen. Er waren mensen van Transitie Merksem, van de samentuin Kavka en zelfs een mevrouw uit Nederland die een moestuin wilde opstarten voor minderbedeelde gezinnen.

Met z'n allen zaden verpakken.

Met z’n allen zaden verpakken.

Sommige groenten krijgen toch de meest gekke namen. De topper was ‘paprika YOLO wonder’, waarvan we uiteraard wat zaden hebben meegenomen. Ben benieuwd hoe die eruit ziet. We waren vooral verzot op zaden van wat minder voor de hand liggende planten, zoals okra, tatsoi en pimpernel. Maar ook courgette-, bloemkool- en wortelzaden gingen mee.

Na het inpakken, kregen we van Hugo nog een rondleiding in zijn tuin. Als Velt-lid gebeurt alles op ecologische wijze en Hugo maakt er ook een sport van om zo veel mogelijk te recycleren. Of wat dacht je van deze kruiwagen?

Zelf ontworpen kruiwagen.

Zelf ontworpen kruiwagen.

Heb je ook een samentuin, vzw of weggeefwinkel met moestuin en ben je op zoek naar zaden? Neem dan contact op met Hugo via zadenwerkgroepvelt@gmail.com.

Ecotuindagen

Dit weekend vinden de Ecotuindagen van Velt plaats. Maar liefst 200 ecologische tuinen openen dan hun deuren. Het is zeker de moeite om in de lijst van deelnemende tuiniers te kijken of er iets in de buurt te zien is. Ook tuinblogger Fruitberg doet mee.

Ook een aantal Antwerpse stads- en samentuinen doen mee. Een paar interessante tuinen op een rijtje:

  • Bretelwei in Borgerhout. Een samentuin in samenwerking met een Marokkaanse vereniging (Nibras) en een afdeling van de school SL Marco Polo. Ik kom er regelmatig voorbij en kijk er dan ook naar uit om deze samentuin te bezoeken. Te bezoeken op zondag 1 juni 2014 van 13-18 u.
  • Silsburg in Deurne. Deze samentuin van Transitie Deurne past permacultuurtechnieken toe en is een halve hectare groot. Te bezoeken op zondag 1 juni 2014 van 14-17 u.
  • Stadstuin in Berchem. Een familie probeert zo veel mogelijk van eigen tuin te leven midden in de stad. Te bezoeken op zondag 1 juni 2014 van 10-18 u.
  • Stadstuin in het centrum van Antwerpen. Een combinatie van een schaduwtuin en een moestuin in potten op het terras. Te bezoeken op zaterdag 31 mei en zondag 1 juni 2014 van 10u tot 12u30 en van 13u30 tot 17u30.

Elke tuin heeft wel iets bijzonders. Hopelijk doe ik dit weekend veel inspiratie op!

Ga jij Velt-tuinen bezoeken dit weekend?

Samentuinen achter glas

Hoe kan je niet enthousiast worden over de samentuinprojecten die overal uit de grond schieten? Ik werd in ieder geval behoorlijk vrolijk van mijn bezoek aan de gloednieuwe samentuin in de Oogststraat (!) in Berchem (Antwerpen).

Er wordt hard gewerkt in de samentuin.

Er wordt hard gewerkt in de samentuin.

Terwijl je in een volkstuin je eigen lapje grond bewerkt, werk je in een samentuin – wait for it – samen. Een samentuin draait om het menselijk contact, samenwerken en van elkaar leren. En ook om de oogst natuurlijk.

De samentuin in de Oogststraat werd een paar weken geleden opgestart in verlaten serres in de schaduw van Agfa-Gevaert op de grens tussen Mortsel en Antwerpen. De serres, waar ooit sierplanten gekweekt werden, stonden al vijftien jaar leeg.

De eens verlaten serres in de Oogststraat zijn nu ingepalmd door verschillende verenigingen.

De eens verlaten serres in de Oogststraat zijn nu ingepalmd door verschillende verenigingen.

Ondertussen zijn ze in handen van een projectontwikkelaar die er woningen wil bouwen. Voordat de serres platgegooid worden om plaats te maken voor appartementen of zo, moet het bestemmingsplan gewijzigd worden, een proces dat naar schatting zo’n drie jaar kan duren. In tussentijd heeft de eigenaar toestemming gegeven om de serres als stadslandbouwproject te laten gebruiken. Voor een keer werkt de trage Belgische (of is het Vlaamse?) administratie in het voordeel van stadstuiniers.

De serres beslaan ongeveer 1500m². Ruimte zat voor verschillende verenigingen om aardbeien en tomaten te kweken. Onder andere Velt, voedselcollectief De Beek en zelfs theatergroep Walpurgis hebben een serre in gebruik.

De serre van Velt.

De serre van Velt.

Het stadslandbouwproject wordt ondersteund door buurtwerk Posthof. Zij laten op dit moment bijvoorbeeld een bodemtest uitvoeren zowel op de grond in de serres als eromheen. “Het is prettig om eens aan een project te werken dat omkaderd wordt”, aldus een van de initiatiefnemers van het collectief De Beek.

De serre van voedselcollectief De Beek.

De serre van voedselcollectief De Beek.

Wat ik zelf zo spannend aan dit project vind, is de mogelijkheid om eens andere groenten te kweken. Ik moest onmiddellijk denken aan een Kaapverdische dame uit een samentuinproject bij mij in de wijk. Zij liet haar familie zaden opsturen van bijvoorbeeld pindaplanten en ananas voor de samentuin in moestuinbakken. Of dat ooit iets geworden is, weet ik niet, maar de kans is groter dat het in de serres zal lukken, niet?

Er worden wel heel speciale tomaten gekweekt in de serres...

Er worden wel heel speciale tomaten gekweekt in de serres…

Je kan op de hoogte blijven van de activiteiten in de Oogststraat via deze Facebookpagina. Ik ben alvast fan!

Stadsoogsten #3

Op de derde avond van Stadsoogsten stonden er weer een reeks interessante sprekers op het programma. De rode draad was deze keer duurzame voeding. Wist je dat maar liefst een derde van het eten in onze voedselketen weggegooid wordt? Het meeste van het weggegooide voedsel is zelfs perfect eetbaar.

Het belandt bij het afval omdat het niet voldoet aan eisen die niets met de smaak of kwaliteit van het product te maken hebben. Bananen die bijvoorbeeld niet de juiste krommingsgraad hebben, gooit men weg. Of het verdwijnt in de vuilbak omdat de vervaldatum verstreken is, terwijl het eigenlijk nog prima te eten is.

Supermarkten gooien erg veel eten weg nog voor het vervallen is. En dat is ook een beetje mijn schuld, want net als heel veel mensen grijp ik in de winkel altijd naar de producten achteraan in het rek en laat ik het eten dat twee dagen later vervalt, liggen, ook al maak ik het diezelfde avond nog klaar. Iets om te onthouden voor de volgende keer in de supermarkt.

Enfin, het was een boeiende avond. Een medewerker van EVA vzw mocht de spits afbijten met een pleidooi over minder vlees consumeren. Preaching to the choir. Voedsel dat ooit een hartslag had, weer ik al jaren van mijn menu. Dit filmpje over Donderdag Veggiedag vat goed samen waarom een beetje minder vlees eten veel impact heeft. En ’t is nog lekker ook.

De volgende aan de beurt waren twee mensen van Velt. Veltapen, de Antwerpse afdeling, is onder andere bezig met duurzame voeding. Ze proberen een brug te slaan tussen supermarkten die producten weggooien die nog perfect eetbaar zijn (gedeukt fruit, net wel of niet vervallen producten, kapotte verpakkingen,…) en volkskeukens. Mooi initiatief!

Ten slotte mocht een ambtenaar van de milieudienst van Stad Antwerpen nog even het project ‘Stadslab2050’ voorstellen. Antwerpen moet tegen 2050 een duurzame stad zijn. Op 10 oktober organiseren ze een ontmoetingsdag waarvoor alle Antwerpenaren met een groen idee welkom zijn.

Volgende week vrijdag is het alweer de laatste keer Stadsoogsten, vanaf 19u in Designcentrum De Winkelhaak in Antwerpen. Misschien tot dan?