Een gratis huis voor gierzwaluwen

Mijn perfecte zomeravond: een grote citronellakaars flakkert in de schemering van onze stadstuin. We nippen van onze rosé en nemen nog een olijfje of twee, terwijl we genieten van elkaars gezelschap en de zon nog nagloeit op onze gezichten. Dan horen we een piepend ‘srie-srie’: de gierzwaluwen zijn er weer.

Gierzwaluwen spenderen bijna hun hele leven in de lucht.

Gierzwaluwen zijn, anders dan de naam het doet vermoeden, meer verwant met de kolibrie dan met de boeren- of huiszwaluw. Ze leven 3 maanden per jaar in België en Nederland: van eind april tot begin augustus. Je vindt ze vooral in oude stadswijken, want ze maken hun nesten het liefst in de kieren en spleten van oude dakranden.

Het aantal gierzwaluwen in de stad neemt elk jaar helaas af. Door renovatie en isolatie van oude daken vinden de vogels geen broedplekken meer. In Antwerpen heeft Natuurpunt er nu iets op gevonden: gratis nestkasten voor gierzwaluwen. De stad en de districten Berchem, Borgerhout en Antwerpen verdelen in totaal 130 nestkasten. Het lijkt misschien weinig, maar niet elk huis is hiervoor geschikt. Want dit is de beste plek voor de nestkasten:

  • Een dakrand die gericht is naar het noorden of het oosten is het best.
  • Er is een vrije valhoogte van minimaal 5 meter nodig.
  • Bomen, palen of draden mogen de aanvliegroute niet belemmeren.
  • Gierzwaluwen leven in kolonies. Probeer dus meerdere kasten te hangen of overtuig uw buren.

Wij hebben geen plek die aan alle eisen voldoet, maar jij misschien wel? Vraag dan je gratis nestkastje aan via vogelwerkgroep@natuurpuntantwerpenstad.be.

Wilde planten eten

Nathalie van LesOdettes toont hoe vogelmuur eruit ziet.

Vorige week trok ik op wildplukwandeling in Antwerpen met Nathalie van LesOdettes. De vraag die dan op ieders lippen brandt: is dat niet vies met al die honden in de stad? Nathalies antwoord: ‘Mensen vergeten dat vossen en vogels ook op de groenten in het veld kakken.’ En met een aantal tips in het achterhoofd lijkt dit nogal mee te vallen:

  • Pluk niet te dicht bij een gevel of paaltje of een andere plek waarvan je vermoedt dat honden het aantrekkelijk vinden
  • In het bos is het belangrijk dat je plukt vanaf kniehoogte. Daaronder is er kans op de vossenziekte (vossenlintworm)
  • Was je oogst met water met daarin een scheutje azijn en spoel na

Waarom je dan toch aan het wildplukken moet? Niets moet natuurlijk, maar je leert weer heel nieuwe smaken kennen. Die citroenachtige slash etherische smaak van de douglasspar bijvoorbeeld. Nog nooit eerder geproefd en dus ook wat moeilijk te omschrijven.

Je kan de naalden en de dennenappels gebruiken om je gerechten op smaak te brengen.

Ook goed om te weten: wilde planten zijn nooit gecultiveerd en hebben daardoor nog heel veel voedingsstoffen. Anders dan de groenten uit de winkel maar ook uit eigen moestuin zijn ze nooit geselecteerd op kleur of vorm. Meteen ook een reden om het gebruik van wilde planten te doseren. Brandnetels werken bijvoorbeeld heel bloedzuiverend. Gezond, maar grote dosissen veroorzaken soms acne.

Een salade met onder andere look zonder look en daslook.

Wilde planten gebruik je dus best met mate. Bijvoorbeeld door wat madeliefjes te verwerken in een salade, kleine veldkers in de soep te draaien of om pesto te maken van dovenetel.

Houd je aan deze wildplukregels, zodat iedereen ervan kan genieten:

  • Pluk alleen voor eigen gebruik
  • Pluk niet meer dan 1/3de van de populatie
  • Laat de wortels van de planten staan
  • Vraag vooraf toestemming aan de eigenaar als je op privé gebied plukt

Mijn persoonlijke ontdekking was vogelmuur, een klein, onnozel plantje dat verrassend lekker smaakt naar verse erwtjes. Ook heel lekker is daslook, al was dat voor mij geen nieuwe kennismaking. Ik heb zelf wat daslook in mijn tuin staan en weet nu in Antwerpen waar je ze in het wild kan plukken (kuch Boelaertpark kuch).

Bloemblaadjes van seringen zijn lekker met opgeklopt eiwit en bloemsuiker

De wildplukwandeling doet je helemaal anders naar de stad kijken: in de tuin van de kerk staan bijvoorbeeld madeliefjes voor je salade en een appelboom waarvan je de bloesems ook kan eten. In een bloembak op iemands vensterbank komt wat klaverzuring piepen tussen de aangeplante kruiden. De palmkool in een moestuinbak van een samentuin was doorgeschoten, zodat we van de bloemetjes konden proeven.

Ik ga zeker wat vaker wildplukken. De eetbare bloemen zijn ideaal om gerechten te pimpen en ik neem me voor om dit jaar af en toe eens ‘onkruidpesto’ te maken. Gezond en lekker!

Koninklijke serres

Een parktuin van maar liefst 14.000m² kan je nauwelijks een typische stadstuin noemen, maar de koninklijke serres van Laken liggen in Brussel en zijn dus een vorm van stadstuinieren, toch?

Een bezoek is in ieder geval een aanrader. Dat weet de koning ook en daarom zet hij elk jaar drie weken lang de tuinpoorten open. Als bezoeker volg je braaf de route, die je gelukkig genoeg foto’s voor je Facebookprofiel opleveren.

Aan fotogenieke planten geen gebrek

Het eerste deel van de wandeling leidt je langs het kasteel en de enorme parktuin, inclusief vijver, Japanse kerselaars (Prunus serrulata) in bloei en strak getrimde hagen Als je goed kijkt, zie je zelfs het grijze silhouet van de stad Brussel op de achtergrond.

Het tweede deel neemt je mee in de serres zelf, die in 1873 werden ontworpen door architect Alphonse Balat in opdracht van Koning Leopold II.

Een gekroonde serre

De serres zijn aangepast aan het landschap: zo loopt er een lange, overdekte gaanderij over de heuvels van de parktuin. Een pareltje! Moest ik lid zijn van de koningsfamilie en een beetje sportief, zou ik er gaan joggen wanneer het regent.

Af en toe aanschuiven

Nu was het joggen een beetje moeilijk omdat de gangen af en toe verstopten met fotograferende mensen. Onze buggy van de trappen te dragen, bleek al een goede workout. (Echt rolstoel- en kinderwagenvriendelijk zijn de serres dus niet. Daarom organiseert men op 25 april een speciale dag waarbij de route wél toegankelijk is voor mensen op wieltjes.)

Een uitgebreide collectie varens

Een deel van de plantencollectie is even oud als de serres zelf. Koning Leopold II liet onder andere planten uit zijn Afrikaanse achtertuin overkomen. Er is een grote variatie aan rododendrons, varens, orchideeën en hortensia’s te zien. In de lange gaanderijen zie je fuchsia’s en ooievaarsbek (geranium) in de meest uiteenlopende kleuren.

Bezoek aan de Koninklijke serres van Laken kan dit jaar nog tot en met 5 mei 2017. Toegangsprijs is 2,50€ per persoon (gratis onder de 18 jaar). Er is een parking recht tegenover de tuinen.

Inheemse plantenmarkt 2017

Natuurpunt organiseert voor de derde keer een inheemse plantenmarkt in Antwerpen. Nieuw vanaf dit jaar is dat je er ook autochtoon plantengoed kan kopen.

Het verschil? Soorten kunnen dan wel inheems zijn (dus van nature in onze streek voorkomen) maar het plantmateriaal dat je van zo’n soort in de winkel koopt kan afkomstig zijn van een andere streek in de wereld (bijvoorbeeld een Vlier die men in de Kaukasus is gaan halen). Deze planten zijn dan evengoed niet aangepast aan onze lokale omstandigheden.

Autochtone planten daarentegen groeien hier al duizenden jaren en zijn daardoor aangepast aan de lokale bodem- en klimaatcondities.

De bloemen en bladeren van daslook zijn heel lekker in een salade (en je ademt stinkt niet achteraf, ha!)

Wilde asperge, daslook, tongvaren, wilde cichorei…Met een keuze uit zo’n 80 soorten is de plantenmarkt een echte aanrader. Als je voor 31 maart besteld, krijg je 10% korting.

Praktisch:

Inheemse plantenmarkt Antwerpen op 30 april van 10u tot 17u, op het plein aan de Kloosterstraat en Goedehoopstraat, 2000 Antwerpen. Planten bestellen en meer informatie via www.wilderisbeter.be.

Plant je potlood

Prenten kleuren schijnt ook onder volwassenen weer helemaal in te zijn. Ik moet toegeven dat ik na een ‘mandalafase’ ruim tien jaar geleden geen kleurpotlood meer heb vastgenomen. Eigenlijk vond ik dat kleuren best ontspannend, maar nu doe ik andere dingen om tot rust te komen. Tuinieren bijvoorbeeld.

Nu blijkt er een Deens bedrijf het beste van deze twee werelden te combineren: kleurpotloden die je kan planten.

Of wat dacht je hiervan:

Hoe schattig is dat? Je kan er onder andere peterselie, paprika en lavendel mee laten groeien. Het concept is blijkbaar bedacht in de Verenigde Staten door een paar MIT-studenten, maar is ondertussen overgekocht en gepatenteerd door het Deense bedrijf.

Ik zou er bijna weer mijn mandala’s van onder het stof voor halen.

De Grote Geveltuinactie

[stem met dichtgeknepen neus:] Aandacht, aandacht. Bericht aan de bevolking van District Antwerpen aangaande de vergroening van uw woonomgeving. Vanaf heden tot en met 31 oktober kunt u een gratis en voor niets uw geveltuin reserveren via de website Wilder is beter.

U kan opteren voor 1 van de 11 soorten geveltuinen. Ik herhaal: 11 soorten geveltuinen. Vanzelfsprekend gaat het om biologisch geteelde inheemse planten die adequaat zijn voor de biodiversiteit in de stad.

website_header

Er zijn planten aangepast aan uw persoonlijke gevelsituatie: schaduw, halfschaduw/halfzon en zon. Inspiratie vindt u in de voorbeeldgeveltuin aan het Museum der Hededaagse Kunst (M KHA) gelegen in de Leuvenstraat te Antwerpen.

De eeuwige twijfelaar verwijzen wij gaarne naar de infosessie op 29 september om 19u in het auditorium van het M KHA. Het gereserveerde pakket kunt u bekomen door op 26 november tussen 11 en  16 uur aan het Museum der Hedendaagse Kunst te posteren.

Dank voor uw aandacht.

Wilde planten

Word jij ook zo vrolijk van onkruid? En dan bedoel ik niet die onverwoestbare heermoes in je tuin die je misschien tot wanhoop drijft, maar de vrolijke klaproos, groot kaasjeskruid en duizendblad in kieren en gaten in het stadsbeton.

Viooltjes groeien spontaan tussen de stoeptegels

Viooltjes groeien spontaan tussen de stoeptegels in Hoboken

Sinds gemeenten geen pesticiden meer mogen gebruiken om openbare ruimte te beheren, zijn de bermen aan de kant van de weg veel levendiger. Ik word alleszins instant gelukkig van ecologische bermen waar wilde planten weelderig bloeien.

Een ecologische berm in Park Spoor Noord

Een ecologische berm in Park Spoor Noord

Ik vind het daarom heel jammer dat de website Wilde planten in Brugge deze week aankondigde ermee op te houden. De afgelopen maanden ging initiatiefnemer Marc Willems op zoek naar wilde flora in Brugge. Geen plantje was te klein voor deze blog. Gelukkig blijft de website met maar liefst 120 beschrijvingen van ‘onkruid’ als naslagwerk bestaan.

Het was heel fijn om via de website en bijhorende Facebookpagina te leren over de namen en eigenschappen van planten die je bijna dagelijks passeert in de straten. Verrassend bijvoorbeeld dat er meer eetbaar groeit dan je denkt, al geef ik toe dat ik het niet zo maar van de straat zou plukken.

Bewaren

Een ecologische wandelzoektocht

Vakantie, dat betekende vroeger un pain kopen in de campingwinkel, vriendschappen sluiten met kinderen met wie je geen gemeenschappelijke taal deelt en zeuren of het nog ver was tijdens die ene langere wandeling met het gezin. Moest je mij toen verteld hebben dat ik jaren later samen met vriendinnen een wandelclub(je) zou oprichten, ik zou met mijn ogen gerold hebben en ‘belachelijk’ gezegd hebben.

Gelukkig ben ik een paar jaar geleden genezen van mijn afkeer voor wandelen, want wat blijkt: baby’s houden ook van wandelingen. Soms is het zelfs de enige manier om hen te laten slapen.

Park Spoor Noord kennen we nu wel als onze broekzak.

Park Spoor Noord kennen we nu wel als onze broekzak.

Maar na vijf (!) maanden wil een mens ook eens iets anders dan altijd dezelfde slalomacties tussen de losliggende kasseien. Toevallig viel mijn oog op een nieuwe wandelzoektocht in de Antwerpse stationsbuurt en Borgerhout. ‘Take a GoodWalk’ gidst je langs ecologische en culturele bezienswaardigheden in Antwerpen. En ondertussen los je wat vragen op, ha!

Insectenhotel op het heraangelegde Vinçotteplein. Nog veel lege kamers, misschien omdat er weinig eten op het plein te vinden is?

Insectenhotel op het heraangelegde Vinçotteplein.

Ik vind het altijd leuk om je eigen stad met andere ogen de bekijken, dus trok ik op een warme maar bewolkte dag mijn meest comfortabele sandalen aan. Een van de ontdekkingen was de samentuin ‘De Wasserette’ in de buurt van het Moorkensplein. Wat een gezellige plek!

Kruidenspiraal in De Wasserette

Kruidenspiraal in De Wasserette

Er zijn vooral veel knusse zithoeken te vinden in deze samentuin.

Er zijn vooral veel knusse zithoeken te vinden in deze samentuin.

De zoektocht loopt nog tot begin oktober, maar persoonlijk vind ik het nu de beste periode om in de wijk rond te wandelen. De wijk ziet er geweldig groen uit. Aan de andere kant zijn er nu ook heel wat zaken in zomerverlof, zoals bijvoorbeeld de Roma en het super leuke koffiehuis Mokkakapot op het Moorkensplein.

Een vrolijke geveltuin in de Klappeistraat.

Een vrolijke geveltuin in de Klappeistraat.

De wandeling is prima te doen met kinderwagen of rolstoel en is 5,2km lang. De gids kost 3 euro en is te koop in het loket van de toeristische dienst in station Antwerpen-Centraal, in de toeristische dienst op de Grote Markt en in het Ecohuis. In de gids vind je een paar kortingsbonnen en een gratis ticket voor een bezoek aan Caffungi, een bedrijf dat oesterzwammen kweekt op koffiegruis en de laatste halte van de wandeling is.

Kwekerij Sanguisorba

Op aanraden van een collega trok ik met man en kind gisteren naar de opendeurdag van Sanguisorba, een kleine kwekerij in de buurt van Lier. Naar het schijnt zijn sterrenchefs fan van de speciale selectie aan kruiden, wilde planten en vergeten groenten. Ik begrijp wel waarom: het aanbod van Sanguisorba verschilt van de gewone tuincentra. Zeekraal, meloenpeer, dropplant, ananassalie… Heel leuk om de grote verscheidenheid aan planten te zien!

sanguisorba  san4

Het was gisteren een wat druilerige dag, wat misschien verklaarde waarom het geen overrompeling was. Een beetje jammer voor de kwekerij, die enkele collega’s had uitgenodigd zoals een saffraanboer uit Morkhoven. Ook Migino, een familiebedrijf dat onder andere notenoliën verkoopt en we kennen van de Buurderij in Antwerpen, had een stand op het terrein.

san3

sanguisorbaWe vertrokken met een bakje met wat ongewone muntsoorten: bananenmunt, aardbeimunt en limoenmunt. Vooral de bananenmunt ruikt geweldig. Ik maak graag ijsthee in de zomer en kan niet wachten om te proeven van mijn nieuwe aanwinsten.

Je kan de kwekerij nog bezoeken op dinsdag 28 juni en woensdag 29 juni van 10u tot 18u. Daarna is de plantenverkoop enkel nog mogelijk op afspraak.

Zaaigedicht

Maarten Inghels, sinds begin dit jaar de nieuwe stadsdichter van Antwerpen, brengt een beetje poëzie naar het park. Ter ere van de lente schreef hij een gedicht en een van de versregels (Wanneer wij zomer zaaien in elkaar) is sinds deze week te zien in 4 Antwerpse parken:

  • Middelheimmuseum (Middelheimlaan 61, 2020 Antwerpen)
  • Den Botaniek (Leopoldstraat 24, 2000 Antwerpen)
  • Het Begijnhof (Rodestraat 39, 2000 Antwerpen)
  • Kunstencampus deSingel (Desguinlei 25, 2018 Antwerpen)

De dichtregel werd gezaaid met rucola, radijs, tuinkers. Ik ging vandaag eens kijken in het Begijnhof, een parkje op loopafstand van ons huis, maar waar ik eigenlijk nog nooit geweest ben. Twee vliegen in een klap dus!

Ik denk dat we hier in een begijnhof zijn...

Ik denk dat we hier in een begijnhof zijn…

Het Begijnhof ligt midden in de studentenbuurt. Achter de grote poort vind je plots een heerlijk rustige plek, waar de vogeltjes fluiten. Op het binnenplein van het Begijnhof ligt een parkje.

Een parkje tussen de typische huisjes die je in elk begijnhof vindt.

Een parkje tussen de typische huisjes die je in elk begijnhof vindt.

Ik dacht even dat ik voor niets gekomen was, omdat de eerste poort die ik probeerde op slot was. Na een rondje om het park vond ik uiteindelijk toch nog een poort zonder slot. De aanhouder wint!

De versregel wordt beschermd tegen katten en vogels.

De versregel wordt beschermd tegen katten en vogels.

Van de versregel is nog niet veel te lezen, daarvoor is het wachten op de eerste zaailingen. Het parkje is me wel goed bevallen en een ideale bestemming voor een wandeling met de kinderwagen.

Er hangen prachtige bloesems in de bomen van het bescheiden park.

Je vindt er nu prachtige bloesems.

Vanaf vandaag zou je ook in de Antwerpse zadenbibs het gedicht op groeipapier kunnen ophalen:

  • EcoHuis Antwerpen, Turnhoutsebaan 139, 2140 Borgerhout
  • Bibliotheek De Poort, Willem Van Laarstraat 15-17, 2600 Berchem
  • De Vertellerij, Turkooisstraat 18, 2600 Berchem
  • Bibliotheek Driehoek, Driehoekstraat 43, 2180 Ekeren
  • Bibliotheek Bist, Bist 1, 2610 Wilrijk

Deze voormiddag was het helaas nog niet aangekomen in het Ecohuis, dus ga ik morgen nog eens kijken.

Het volledige lentegedicht gaat zo:

De zon komt krols uit de fabrieken gerold
en spreekt ons met de speelnaam aan.
Huizen spuwen boeven en meisjes de straten in.

Ongeduldig trachten wij nieuwe geluiden te fluiten.

Als wij allemaal simultaan in dezelfde richting
krachtig niezen,
schuift de stad misschien een eindje op.

Nu nog een kant en een allergie kiezen want
het is uitstekend weer om een revolutie te draaien,
schrijft de krant. Blozend ontbrandt de stad

in miljoenen ontboezemingen. Woest bloed bloesemt in lichterlaaie
wanneer wij zomer zaaien in elkaar.

De jarige stad gaat uit plunderen.

De kat trippelt naar huis met een halve muis,
ontheemde vogels vallen als vorken aan,
een voorbijganger bloeit onhoorbaar uit.

Maarten Inghels
© stadsgedicht Antwerpen 2016

Ken je Maarten Inghels nog niet, dan kan ik zijn project ‘De eenzame uitvaart’ aanraden. Hij mobiliseert al een aantal jaar dichters die een persoonlijk gedicht schrijven en voordragen op de begrafenis van mensen die verder niemand meer hebben. Dat levert heel ontroerende gedichten op.

Update: Ik kon het niet laten en ben toch al een ‘zaaigedicht’ gaan halen in de bib van Berchem. Het is ongeveer zo groot als een bladwijzer en past dus prima in een bloembak. Ik ben benieuwd naar de plantjes die binnenkort tevoorschijn komen…

zaaigedicht

Op de achterkant staat het lentegedicht van Inghels